Humor van de pijnlijke soort

Peter Heerschop enHalina Reijn in Jeuk. De acteurs spelen personages die dichtbij henzelf liggen, en die hun namen hebben. Foto VARA

Ellen zit achter haar bureau, met haar hand in haar blouse. De secretaresse van Peter en Thomas denkt dat ze een knobbeltje in haar borst voelt. „Zou je alsjeblieft even willen kijken”, vraagt ze aan Peter. „Ik kan het wel doen, dat is goed”, zegt Thomas twee keer. Ellen negeert zijn aanbod. Peter staat al achter de bureaustoel. Het zit linksonder, zegt Ellen. „Misschien moet ik ze alle twee even voelen”, zegt hij. Thomas staat in een hoekje, zijn blik gericht op het tapijt.

Peter Heerschop slaat zijn handen voor zijn gezicht. Dat was één van de scènes die hij bedoelde toen hij zei dat de opnames soms best gênant waren, zegt de acteur en cabaretier in een Amsterdams café. En dat is precies wat Jeuk moet zijn: gênant. Een comedy van het pijnlijke soort.

De tiendelige serie van de VARA – gebaseerd op het Deense Klovn – is een verrassing. Drie afleveringen zijn al uitgezonden, en de ongrijpbare en ongemakkelijke humor blijkt aan te slaan. De sketches zijn maar deels vooraf uitgeschreven. De verhaallijnen zijn bekend, maar de acteurs zijn vrij om te improviseren.

Onder andere Thomas Acda, Peter Heerschop en Jelka van Houten spelen een versie van zichzelf. Thomas – in de serie worden alleen de voornamen gebruikt – is getrouwd met Jelka. Hij speelt de loser, die alles over zich heen krijgt.

Zo werd hij in de eerste aflevering door zijn vrienden verkozen tot ‘tietenman’, nadat hij op een feestje met zijn hoofd tussen de borsten van een stripper belandde. Heerschop speelt de beste vriend van Thomas, die hem laat hem vallen als hem dat goed uitkomt. Dus wanneer hun vrouwen er tijdens een etentje achter komen dat er een stripper was, zegt Peter dat niemand er eigenlijk iets aan vond. Behalve Thomas dan. „Thomas wilde per se een stripper. Dan krijg je er eentje met grote neptieten.”

Voor datzelfde etentje had Thomas trouwens vlees bij de bovenbuurman uit de vriezer gehaald. Die stond vervolgens in paniek aan de voordeur. Het vlees bleek voor zijn biomedisch onderzoek. Thomas had mensenvlees opgediend.

De serie is geregisseerd en geproduceerd door Job Gosschalk, producent van onder meer ’t Schaep met de 5 poten en Alles is liefde. „Mijn huis kan je bekend voorkomen”, zegt Gosschalk als hij de voordeur opent. De houten tafel in zijn keuken is de ontbijttafel van Thomas en Jelka uit de serie. In zijn woonkamer lag Thomas met zijn broek open op de bank nadat hij te veel spareribs had gegeten. „We hebben scènes gedraaid in mijn sportschool. Thomas reed in mijn auto. Ik heb eigenlijk alles gebruikt wat ik in huis had.”

Gosschalk schaamt zich best snel, zegt hij. „Als we aan het draaien waren dacht ik: moet dit nou?” En dan werd het alleen nog maar gênanter. Maar omdat ze bij hem thuis filmden, was de sfeer gemoedelijk.

Op de set was geen visagiste, er was geen licht. De acteurs namen hun eigen kleding mee. Uiteindelijk werd er met een klein team van acht mensen gewerkt. Gosschalk: „Zo is het origineel bedoeld en wij vonden het een fijne manier om te werken.”

Een vriend van Gosschalk wees hem op de Deense comedy Klovn . Hij besloot direct om Acda, Heerschop en Van Houten te vragen voor een Nederlandse uitvoering. „Ik heb zestien jaar gecast. Op een gegeven moment weet je: dit is het.” Daar voegt hij snel aan toe: „Al maak je soms de grootste fouten als je denkt dingen zeker te weten”.

Er zijn volgens Gosschalk weinig acteurs die zo veel leed over zich heen kunnen krijgen als Thomas Acda. Die het zo goed kunnen incasseren. Lachend: „Eigenlijk zijn er weinig die er zo verneukt kunnen kijken.” Hij vervolgt: „Jelka kan ook heel verneukt kijken. Eigenlijk past het woord verneuken goed bij deze serie. De acteurs kijken verneukt, Peter verneukt anderen en het gaat vaak over neuken.”

Aanvankelijk was er geen omroep in Jeuk geïnteresseerd. RTL toonde wel interesse. „Uiteindelijk zeiden ze: dit is leuk, maar we weten niet of het bij RTL past”, zegt Gosschalk. Het werd de VARA.

De eerste aflevering werd op de eerste maandag van dit jaar uitgezonden – net als de start van Utopia en BNN-soap StartUp. „We waren niet – zoals ze dat in Hilversum noemen – een speerpunt”, zegt Gosschalk. Gosschalk verheugde zich dan ook niet echt op de kijkcijfers. De eerste aflevering trok echter meer dan 800.000 kijkers. Gosschalk kreeg een sms van RTL-programmadirecteur Erland Galjaard. Hij zei dat dat hij het programma verkeerd had ingeschat. Dat het fantastisch was hoe de programmamakers het uiteindelijk hadden gedaan. „Dat had hij niet hoeven zeggen. Hij heeft het niet verkeerd ingeschat. Ik weet niet of die serie het wel goed had gedaan op RTL.”

Eigenlijk werd er voor de eerste afleveringen ingezet op een kleine groep kijkers. Heerschop: „Zo ging het in Denemarken. Het eerste seizoen was daar een soort cultding.” Na de mooie cijfers van de eerste twee weken kelderde aflevering 3 naar 436.000 kijkers, het wordt spannend of die neergang zich weer herstelt.

Heerschop verkeerde in een luxepositie. „Ik hoefde niet op auditie. Normaal moet ik dat wel en dan word ik afgewezen. Ze vragen me voor rollen waar Theo Maassen en Thomas Acda ook voor worden gevraagd. Dan wordt het altijd één van die twee.”

Hij wijst naar achteren. „Ik sprak net met Eric Corton”, zegt Heerschop. De radio-dj zit aan de bar in het café. „Eric zei: ‘Toen ik de eerste aflevering van Jeuk zag, begreep ik het gewoon niet’.” Het is niet de eerste keer dat hij dat hoort. Kijkers denken: is dit nu echt of geacteerd? Wat is dit? „Misschien is Jeuk dan toch iets nieuws. Iets wat nog niet bestaat in Nederland.”