Het meisje van 10 ging met opa uit stelen

Kinderen uit Nederlandse Romagezinnen begaan misdaden onder dwang van hun ouders. Dat meldde tv-programma Nieuwsuur vrijdagavond. Volgens politiechef in Oost-Nederland Stoffel Heijsman heeft de politie recentelijk „meer oog” gekregen voor deze vorm van uitbuiting. Kinderen, soms zeven jaar oud, worden ingezet bij misdaden als winkeldiefstallen en zakkenrollen.

1Om hoeveel uitgebuite kinderen gaat het?

De politie kan dat niet met zekerheid zeggen. In Nederland wonen ongeveer 3.000 Roma, en van hen maken zich „enkele honderden” schuldig aan criminaliteit, aldus Heijsman vrijdag. Het inzetten van kinderen bevond zich „onder de radar” van de politie, zegt een woordvoerder van de nationale politie. „Het gaat in deze gevallen niet om ernstige vergrijpen als moord, maar om kleinere misdaad, winkeldiefstal en zakkenrollen. Daar ging niet altijd onze aandacht naar uit.” De kinderen zijn bovendien moeilijk aan te pakken: onder de twaalf zijn zij strafrechtelijk niet aanspreekbaar.

2Wie zijn de Roma in Nederland eigenlijk?

‘Roma’ is een benaming voor een zeer diverse bevolkingsgroep, bestaande uit families die ooit een rondtrekkend bestaan hebben geleid, ook over landsgrenzen heen. De ‘nomadenstatus’ van Roma is grotendeels achterhaald: eind negentiende eeuw woonden de Roma in Oost-Europa al voor het merendeel in huizen. Onder de Roma in Nederland bevindt zich een groep van circa 1.000 tot 1.500 voornamelijk Joegoslavische Roma die eind jaren zeventig en begin jaren tachtig een verblijfsvergunning hebben gekregen. Ze zijn in een aantal opvanggemeenten ondergebracht, zoals Ede, Nieuwegein, Veldhoven en Lelystad. Vanwege hardnekkige sociale problemen onder sommige Roma-families, zoals schulden, schoolverzuim en bijstandsafhankelijkheid, zijn Nederlandse ‘Roma-gemeenten’ in 2009 gaan samenwerken om kennis en ervaringen uit te wisselen.

3Waarom loopt de integratie van Roma zo moeizaam?

De Roma die in de jaren zeventig naar Nederland kwamen, komen uit grote armoede, zegt Huub van Baar, universitair docent aan de Universiteit van Amsterdam, gepromoveerd op de positie van Roma in Europa. „Deze Roma waren laaggeschoold.”

Volgens Van Baar is er van meet af aan sprake van „structureel, wederzijds wantrouwen” tussen de Nederlandse overheid en Roma. Het wantrouwen van de overheid is gevoed door de relatief hoge criminaliteit onder Roma, en door het hoge schoolverzuim, vooral onder meisjes vanaf 12 jaar. Het wantrouwen van de Roma is gevoed door een gevoel van discriminatie en uitsluiting. Zo heeft Ede ongeveer een decennium lang, tot 2010, Roma etnisch geregistreerd – ook in de misdaadstatistieken. Dat werkte discriminatie op de arbeidsmarkt in de hand, zegt Van Baar: dezelfde afkomst als je criminele neef werkt niet in je voordeel.

4Hoe bestrijdt de politie de uitbuiting van kinderen?

Door de ouders of de begeleiders van de kinderen aan te pakken. De politiewoordvoerder: „Enige tijd geleden was er een meisje van tien dat begeleid door haar opa winkeldiefstallen pleegde. Die zaak leverde een doorbraak op: de opa is veroordeeld, voor aanzetten tot diefstal.”

Bij wijze van proef werkt de politie sinds ruim een jaar bovendien nauw samen met vier Roma-gemeenten: Nieuwegein, Lelystad, Ede en Veldhoven. Die gemeenten brengen een scala aan instanties samen, om de problemen in specifieke Roma-gezinnen in kaart te brengen: jeugdzorg, maatschappelijk werk, de leerplichtambtenaar, de woningbouwcorporatie. „We zorgen dat die kinderen naar school gaan. Zo nodig doet de politie aan handhaving”, zegt burgemeester van Nieuwegein Frans Backhuijs (VVD).

5Leidt deze samenwerking tot resultaat?

In Nieuwegein is het schoolverzuim sterk afgenomen, zegt burgemeester Backhuijs. „Onder de twaalf jaar gaan zelfs nagenoeg alle Roma-kinderen naar school.” De politie vindt het „te vroeg” om „concrete uitspraken” te doen over de bestrijding van de uitbuiting. Volgens wetenschapper Huub van Baar blijft – ondanks de goede bedoelingen – het Nederlands Roma-beleid problematisch: „De hardnekkige, criminele groep van tweehonderd man is maatgevend voor het nationaal beleid richting drieduizend mensen.” En: „Het beleid wordt vóór de Roma ontwikkeld, niet mét hen.” Dat ligt ook aan Roma zelf, zegt hij: „Het is een ongrijpbare groep.”