En de export dan? Opstelten blijft sceptisch

Demonstratie op 1 mei 2012 in Maastricht tegen de invoering in de stad van de wietpas, die was bedoeld om drugstoerisme naar Nederland tegen te gaan. Foto’s Koen Verheijden

Tientallen gemeenten presenteren vandaag een manifest waarin ze pleiten voor experimenten met door de overheid gereguleerde cannabisteelt. Het is een nieuwe stap in de strijd tussen gemeenten en kabinet die zich al jaren voortsleept. De argumenten van minister Opstelten (Justitie, VVD) om experimenten te weigeren, krijgen steeds meer kritiek.

1 Wat willen de gemeenten?

De gemeenten willen op verschillende manieren experimenteren met gecontroleerde wietteelt. Utrecht wil speciale wietclubs eigen hennep laten telen; Leeuwarden wil dat laten doen door coffeeshops. Doel is het bestrijden van drugsoverlast. Grootste punt van zorg is het gat tussen de legale verkoop van softdrugs in de coffeeshops, en de illegale bevoorrading bij de ‘achterdeur’. Grip op de achterdeur, betekent volgens gemeenten ook meer grip op de criminele groepen die zich met hennepteelt bezighouden.

2 Is dit een nieuw geluid?

Helemaal niet. Verenigingen van coffeeshops- en gebruikers zien het manifest als een vervolg op de ‘wiettop van Almere’ van 2008. Op die top werden meer dan dertig burgemeesters het er al over eens dat Nederland klaar was voor regulering van productie en handel in cannabis. De toenmalige Eindhovense burgemeester Rob van Gijzel (PvdA) bood aan een experiment te starten met gereguleerde wietteelt. Van Gijzel is nu een van de initiatiefnemers van het manifest. Ook Tilburg diende al in 2000 een plan in voor legale wietteelt.

3 Is er steun voor het plan?

Het verzet tegen de huidige praktijk neemt in ieder geval toe. Sinds vorige week is ook de PvdA voor regulering van de wietproductie en de argumenten van minister Opstelten worden steeds heviger bekritiseerd. Achtereenvolgende ministers hebben zich steeds op hetzelfde argument beroepen: het is onmogelijk, want in strijd met internationale verdragen. Recente ontwikkelingen in het buitenland zorgen voor kritiek op deze argumentatie.

4 In Uruguay en Amerika legaliseren ze toch ook?

Uruguay legaliseerde onlangs de teelt, de verkoop en het gebruik van softdrugs. In de Verenigde Staten hebben de staten Colorado en Washington soortgelijke maatregelen doorgevoerd, en in Europa versoepelden Portugal en Tsjechië het beleid. Hoogleraar algemene rechtswetenschap Jan Brouwer van de rijksuniversiteit Groningen, vindt dat Opstelten daarom niet meer kan wijzen op internationale verdragen: „Als we cannabis willen kweken onder overheidsauspiciën hoeft dat niet in strijd te zijn met internationale verdragen. Die zijn boterzacht.”

5 Maar wat betekent regulering voor de illegale export?

In zijn laatste brief aan de Tweede Kamer over het coffeeshopbeleid stelde Opstelten dat reguleren nutteloos is, omdat 80 procent van de in Nederland geproduceerde cannabis bedoeld zou zijn voor export. Opstelten schrijft: „Noch de illegale plantages, noch de achterliggende (georganiseerde) criminaliteit zullen met het reguleren van de teelt voor coffeeshops verdwijnen.” De genoemde 80 procent komt volgens de minister uit het rapport Georganiseerde hennepteelt: criminaliteitsbeeldanalyse 2012 van het toenmalige Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). Overigens schrijft de politie zelf in dat rapport dat het cijfer niet meer dan een „educated guess” is.

6 Hoe zit het met de wietpas, en de toeristen?

Het kabinet probeert ondertussen al jaren middelengebruik onder jongeren te bestrijden en de georganiseerde misdaad achter hennepteelt aan te pakken. Regelgeving voor coffeeshops is steeds strenger geworden. Sinds vorig jaar kunnen ‘drugstoeristen’ uit België en Duitsland uit de Nederlandse coffeeshop worden geweerd als de gemeente het ‘ingezetenencriterium’ handhaaft. Een proef met een clubpas voor leden van de coffeeshop mislukte en Opstelten moest de invoering afblazen. De minister werkt nog aan een plan om wiet met een te hoge concentratie van de werkzame stof THC te verbieden.

7 Hoe kansrijk zijn de plannen van gemeenten?

Coffeeshophouders en belangenverenigingen denken dat 2014 een cruciaal jaar wordt. Opstelten zal met een reactie op het manifest moeten komen. Utrecht wil het wietexperiment ondanks Haagse tegenwerking beginnen en D66 werkt aan een initiatiefwet voor gereguleerde wietteelt.