6 vragen over IBAN Iedereen roept nu: HET WAS NIET ONS IDEE!

Eerst even die afkortingen. Wat betekent IBAN? En SEPA?

IBAN staat voor International Bank Account Number; het nieuwe rekeningnummer dus. IBAN is een onderdeel van SEPA. Dat is één gemeenschappelijk Europees systeem voor het betalingsverkeer, het staat voor Single Euro Payments Area.

Waarom? Waarom, oh, waarom moeten we allemaal aan de IBAN? Wie heeft bedacht dat dat makkelijk zou zijn?

Nu de invoering van IBAN op problemen stuit, is het zoeken naar een schuldige. Komt dit inderdaad uit de koker van de Europese Commissie, van ‘Brussel’?

Stel die vraag aan ambtenaren van de Europese Commissie en ze schudden hard ‘nee’. „De banken wilden dit zelf”, zeggen zij. „Omdat ze onvoldoende vooruitgang boekten en hun regels voor internationaal betalingsverkeer niet overal vanzelf werden overgenomen, zijn wij erbij gehaald.”

Vraag het aan bankiers en zij beweren het tegenovergestelde. Het ergert banken al jaren dat de Europese Commissie het project steevast „een zelfregulerend initiatief van de banksector” noemt in officiële documenten.

Volgens de door banken opgerichte European Payments Council is het juist „een Europawijd, door beleidsmakers gedreven initiatief”.

De Commissie-ambtenaren vinden dat zij het project hooguit hebben „geïnspireerd”.

Wat was de rol van de Europese Commissie dan bij de invoering van IBAN?

Na de (girale) invoering van de euro in 1999 werd besloten, in overleg met lidstaten, dat bij een gemeenschappelijke munt een Europees betalingsgebied hoort. Uit onderzoek bleek dat internationale overboekingen heel duur waren vergeleken met binnenlandse. Die hogere kosten remden het handelsverkeer. Bovendien bleken consumenten er niet goed over te worden geïnformeerd.

‘Verordening 2560/2001’ maakte daar een eind aan: de vele verschillende nationale regimes plus het bestaande internationale model moesten worden vervangen door één gemeenschappelijk Europees systeem voor het betalingsverkeer. Maar, zo zei de commissie er meteen bij, de banken moesten zelf beslissen hoe. Dat werd in 2008 SEPA, en IBAN is daar dus weer een onderdeel van. In 2012 gaf de commissie daar nog een klap op, met ‘verordening 260/ 2012’. Daarin staat onder meer in wanneer SEPA moet zijn ingevoerd: uiterlijk 1 februari 2014. Nederland koos voor omzetting van de 7- of 9-cijferige bankrekeningnummers in IBAN-codes van 18 letters en cijfers.

Hoe hard was de deadline van 1 februari?

Voor bedrijven en overheden was de deadline hard. Voor consumenten minder. De Europese Commissie bood lidstaten de mogelijkheid om niet-zakelijke klanten twee jaar uitstel te verlenen, tot februari 2016. De deadline voor het aanvragen van dat uitstel lag op 1 augustus vorig jaar en is nog enkele keren opgerekt door de commissie, die het verwijt dat er onvoldoende rekening is gehouden met de consument dan ook onterecht vindt. Uiteindelijk gebruikten alleen Duitsland, Estland, Spanje, Cyprus en Slowakije die optie.

Volgens een woordvoerder van De Nederlandsche Bank werd uitstel voor Nederland „niet noodzakelijk gevonden”. Tot dat oordeel kwam het Nationaal Forum SEPA-migratie (NFS), waarin consumentenorganisaties en de Nederlandse Vereniging van Banken zitting hebben.

Volgens de DNB-woordvoerder was het NFS zich „volledig bewust” van de mogelijkheid tot uitstel, maar loopt Nederland „in de pas met migratie”. Behalve kleine en middelgrote bedrijven ligt Nederland op koers. De DNB verwacht dat tussen de 20 en 60 duizend bedrijven uit het mkb de deadline van 1 februari niet gaan halen. Op een totaal van 1,2 miljoen kleine en middelgrote bedrijven is dat niet veel.

Waarom verlegde Brussel zo laat nog de deadline van 1 februari?

Omdat bij de laatste evaluatie bleek dat het gemiddelde ‘migratieniveau’ voor overschrijvingen in de Europese Unie nog maar 64 procent was. Voor incasso’s was dat nog veel lager: 25 procent. Daarmee was het onwaarschijnlijk geworden dat de deadline zou worden gehaald, met alle potentieel dramatische gevolgen in het betalingsverkeer van dien.

Commissie-ambtenaren erkennen dat dit zo vlak voor de Europese verkiezingen ook een zeer verkeerde indruk zou hebben gegeven. „Het imago van de Europese Commissie speelt natuurlijk ook mee.” De beslissing werd zo laat genomen, zeggen zij, om het migratieproces niet verder negatief te beïnvloeden. Bovendien zeiden veel lidstaten rond de jaarwisseling een migratiepiek te verwachten. Dat is maar gedeeltelijk gebeurd.

Wat voor gevolgen heeft uitstel voor Nederland?

In Nederland wil het NFS vasthouden aan 1 februari. Maar banken kunnen betalingen die niet IBAN-proof zijn tot 1 augustus ook hier niet weigeren. De banken hebben ook al aangeven dat ze dat niet zullen doen. In de praktijk betekent dit dat omzetting tot 1 augustus nog automatisch door de banken wordt gedaan. Daarna moeten de bankklanten zelf het IBAN-nummer gebruiken. Doen ze dat niet, dan wordt het bedrag niet overgemaakt.