Staakt-het-vuren Zuid-Soedan lijkt onhoudbaar

De president van Zuid-Soedan, Salva Kiir. Foto Reuters / Andreea Campeanu

Rebellen hebben vandaag in weerwil van de afgelopen week overeengekomen wapenstilstand militairen van het Zuid-Soedanese leger aangevallen. Dat heeft de Zuid-Soedanese regering gezegd.

Als de aanvallen voortduren zal het leger zich verdedigen, zei minister van Informatie Michel Makeur Lueth tegen persbureau AP. Het bestand werd donderdag getekend, maar trad pas na 24 uur in werking.

Waar de gevechten plaatsvonden, zei de minister niet. Gisteren werd er wel al gevochten in de deelstaat Jonglei. Toen beschuldigden de rebellen de regering er juist van de strijd voort te zetten.

Hoop op standhouden van bestand was vanaf begin klein

Dat het erg lastig zou zijn het staakt-het-vuren in praktijk te brengen, voorspelde NRC-correspondent Koert Lindijer eergisteren al vanuit Zuid-Soedan. Hij zei toen:

“Het kan het begin zijn van een mogelijk vredesproces. Maar het zijn een paar mensen in Addis Abeba die hebben besloten dat er niet meer gevochten gaat worden. Het is geen akkoord tussen alle strijdende partijen die erbij betrokken zijn. Dus je kunt je afvragen wie er zicht houdt op de naleving van zo’n akkoord door alle tribale milities.”

Hij zei toen ook dat de gevoelens nog lang niet naar verzoening uitgaan in Zuid-Soedan, en dat het ontstane schisma gigantisch is.

POLITIEKE STRIJD KREEG STERK TRIBALE DIMENSIE

De kiem voor het conflict werd afgelopen zomer gelegd toen president Kiir zijn ambitieuze vicepresident Riëk ontsloeg, evenals een groot deel van zijn kabinet. Lindijer legde anderhalve week geleden in de krant uit wat de aanleiding was voor de gevechten:

Aangevuurd door een groepje van vijf naaste adviseurs koos Kiir de confrontatie: hij ontbond afdelingen van de regerende SPLM, zuiverde het leger van vermeende dissidente officieren en vulde de Presidentiële Garde met eigen aanhangers uit zijn geboortestreek. In het weekeinde van 15 december kwam het conflict tot uitbarsting op een partijvergadering over democratisering, waarbij Kiir riep dat Riëk een staatsgreep wilde plegen.

Riëks huis in de hoofdstad Juba werd door tanks en mortiervuur kapotgeschoten. Familieleden en lijfwachten kwamen om. Riëk zelf ontsnapte echter door een gat in het hek om zijn huis. Onder zijn leiding ontwikkelde zich razendsnel een grote opstand in het leger. Soldaten van Riëks stam, de Nuer, sloegen massaal aan het muiten. Dinka’s van de Presidentiële Garde voerden slachtingen uit onder Nuers in Juba. Lindijer:

Zo kreeg de politieke strijd tussen Kiir en Riëk – net als in het verleden – een sterke tribale dimensie. Toen legercommandant Peter Gadett, aanhanger van Riëk, enkele weken geleden de stad Bor innam en daar huishield onder Dinka’s, werd een nauwelijks meer te stoppen cyclus van geweld tussen de stammen op gang gebracht.