Overdreven lof werkt averechts

Foto Thinkstock

Mensen zijn geneigd om kinderen die weinig zelfvertrouwen hebben, overdreven te prijzen. Maar dat helpt die kinderen niet vooruit – integendeel. Onzekere kinderen die net extreem geprezen zijn, kiezen daarna eerder gemakkelijke opdrachten uit dan moeilijke waarvan ze iets kunnen leren. Dat blijkt uit onderzoek onder Nederlandse volwassenen en kinderen, vorige week gepubliceerd in Psychological Science (16 januari, online).

Eerder onderzoek had al aangetoond dat kinderen geneigd zijn om uitdagingen te mijden nadat ze complimentjes hebben gekregen over hun persoonlijkheid (‘wat ben je slim!’), in plaats van over de moeite die ze ergens voor hebben gedaan (‘wat heb je hard gewerkt!’). Vooral onzekere kinderen die eerst om hun persoonlijkheid geprezen zijn en vervolgens iets niet goed doen, voelen zich erg vervelend en schamen zich.

Dit nieuwe onderzoek laat zien dat ook extreme complimentjes zo’n onbedoeld negatief effect kunnen hebben. De onderzoekers keken onder meer bij 114 gezinnen thuis wat ouders tegen hun 7 tot 11 jaar oude kind zeiden dat sommetjes zat te maken. Naarmate het kind minder zelfvertrouwen had (dat was vastgesteld met een vragenlijst), kreeg het vaker extreme complimenten. Extreem was in dit onderzoek bijvoorbeeld ‘heel goed gedaan’ of ‘supergoed!’ en normale complimentjes waren ‘goed gedaan’ of ‘goed!’.

Zo’n klein verschil maakt al uit, lieten de onderzoekers in een ander experiment zien. Daarin hadden 240 kinderen van 8 tot 12 jaar de opdracht gekregen het schilderij ‘Wilde rozen’ van Vincent van Gogh na te tekenen. Ze kregen daar een reactie op van ‘een professionele schilder’ – in werkelijkheid de onderzoekers. Die schreven ofwel „je hebt een ongelooflijk mooie tekening gemaakt!” ofwel „je hebt een mooie tekening gemaakt!”.

Daarna konden de kinderen kiezen of ze moeilijke plaatjes wilden natekenen of makkelijke plaatjes. Onzekere kinderen kozen vaker de moeilijke plaatjes na een normaal compliment, maar juist minder vaak na een overdreven compliment. Ze zeiden de overdreven complimentjes overigens wel te geloven, dus dat was het niet.

Wat dan wel? „Als je kinderen een overdreven compliment geeft, zeg je tussen de regels door: ‘je moet in de toekomst ook fantastisch en geweldig presteren’”, aldus eerste auteur Eddie Brummelman (Universiteit Utrecht). En dat is voor onzekere kinderen eng.