Kasparov moet nu zelf in het diepe springen

Kasparov, hier in 2007 poserend in Londen: „Ik heb altijd geloofd dat ik iets kon betekenen voor het schaken.” Foto Sebastian Meyer

In Moskou komt hij voorlopig niet. Niet omdat dat niet zou kunnen. Hij is tenslotte Russisch staatsburger en hij heeft een Russisch paspoort. Hij gaat niet omdat hij het risico wil vermijden dat hij, als hij eenmaal in Rusland is, het land niet meer uitkomt. Ook al is Garry Kasparov dan niet meer actief in de oppositie tegen Vladimir Poetin, hij is nog steeds uitgesproken kritisch over de Russische president. Vooral via Twitter spuit Kasparov zijn kritiek, zoals ook deze week tegen de Spelen in Sotsji, die hij „een zieke grap” van het IOC noemt. Van de atleten verwacht hij geen boycot, wel suggereert hij dat je niet naar de Spelen kunt kijken. Onmiddellijk gevolgd door een sneer aan het adres van de Amerikaanse zender NBC, die blijkbaar bereid is de „propaganda” van Poetin mede te verzorgen.

In de cel gooien zullen ze hem om zijn ongezouten meningen wel niet, denkt hij, maar de autoriteiten hoeven hem alleen maar zijn paspoort af te nemen en hij kan nergens meer heen. Dat zou rampzalig zijn nu hij in zijn campagne om president van de wereldschaakbond FIDE te worden meer reist dan ooit. Zonder eindeloos veel vlieguren gaat het niet. In de FIDE zijn 177 landen vertegenwoordig en er zijn nog genoeg stemmen te winnen.

Tussen het reizen door probeert hij enige rust te vinden in New York, in zijn appartement in Upper East Side, waar hij met zijn derde vrouw en hun dochtertje woont. Daar is hij ook enkele dagen voor zijn vertrek naar Europa, eerst naar Wijk aan Zee, dan naar Brussel en van daaruit naar Afrika voor een intensieve rondreis. Het is nog vroeg in New York bij het begin van het Skype-gesprek, maar Kasparov heeft weinig moeite om op gang te komen. Ook op zijn vijftigste is hij nog een en al gedrevenheid. Onlangs zei hij dat hij zich beter voelt dan ooit. „Wat ik tussen 2005, toen ik stopte met schaken, en vorig jaar deed was enigszins in tegenspraak met mijn aard. Zoals ik steeds zei ging het me niet om de politiek in Rusland, maar om mensenrechten. We wilden geen verkiezingen winnen, we wilden dat er verkiezingen kwamen. Ik voelde dat dat mijn morele plicht was en ik ben er nog steeds trots op. Maar het had niet het algoritme waar ik mijn hele leven al mee werk. Daarom voel ik me nu beter. Nu gaat het over winnen of verliezen.” Hij schiet in de lach: „En dat is een heel natuurlijk algoritme voor Garry Kasparov!”

Mislukte verkiezingsstrategie

Het voert hem ook terug naar zijn dagen als schaker: „Je hebt een doel, je weet wat je moet doen. Ik kan de routine volgen die Botwinnik me leerde. Je kijkt naar het spel, kijkt naar de vorige verkiezingen, analyseert de resultaten, kijkt naar de wereldkaart en ontwikkelt je strategie.”

Bij de vorige verkiezingen, in 2006 en 2010, faalden de pogingen de zittende president Kirsan Iljoemzjinov te wippen jammerlijk. Iljoemzjinov, voormalig leider van de Russische deelrepubliek Kalmukkië, kocht massaal stemmen, gedelegeerden werden geïntimideerd. Bij de verkiezingen in Turijn, in 2006, kregen de omgekochte gedelegeerden pas hun geld als ze een foto van hun stembiljet lieten zien die ze in het stemhokje moesten maken.

In 2010 steunde Kasparov de campagne van zijn oude rivaal Anatoli Karpov. Of beter gezegd, Karpov ging overal lachend op de foto, terwijl Kasparov achter de schermen driftig stemmen probeerde te werven. Het werkte niet en terugkijkend verbaast hem dat ook niet. „De ironie was dat de campagne van Karpov, die heel spontaan was, gevoerd werd in de stijl van Kasparov. Terwijl mijn campagne nu wordt gevoerd in de stijl van Karpov, bedachtzaam en lang voorbereid.”

De nederlaag van Karpov leidde tot de vraag wie dan wel de ideale kandidaat was. „Ik had eindeloze gesprekken met talloze mensen en uiteindelijk was de eensgezinde conclusie dat ik zelf in het diepe moest springen. Ook al waren er nadelen, omdat ik een politieke achtergrond heb en omdat ik controversieel ben. Mijn biografie is rijk aan van alles, goed en slecht. Ik weet dat ik fouten heb gemaakt, maar ik heb altijd geloofd dat ik iets kon betekenen voor het schaken.”

Hij is trots op het werk dat de afgelopen jaren is gedaan. Zijn Kasparov Chess Foundation, dat zich inzet voor schaken op school, heeft nu takken in de VS, Europa en Afrika. Zijn reizen hebben hem veel nieuwe partners opgeleverd. Met name in Afrika rekent hij op een grote overwinning. Vier jaar geleden verzamelde Iljoemzjinov hier de meeste stemmen, maar zijn beloftes kwam hij nooit na. Een eerste teken van de kentering waren de verkiezingen van een nieuwe voorzitter voor de bond in Zuid-Afrika, vorige maand. „Dat was erg belangrijk. Het ging om mijn kandidaat of die van Iljoemzjinov. Hij ging erheen en maakte er een soort referendum van: Garry of ik. En hij verloor.”

Dat de tijd van Iljoemzjinov erop zit, vindt hij een vanzelfsprekendheid. Hij wil niet eens praten over de eigenaardigheden van de huidige FIDE-president die zo vaak de pers haalden. Dat hij vertelde dat hij door buitenaardse wezens was ontvoerd in een ruimteschip. Of dat hij op bezoek ging bij Saddam Hoessein, Gaddafi en nog niet zo lang geleden bij Assad. Kasparov wil niet zoals in 2010 de nadruk leggen op de negatieve kanten van zijn tegenstander, maar liever op het goede dat hijzelf denkt te bieden. „Mijn strijd is niet tegen de FIDE, maar tegen Iljoemzjinov. Hij is niet in staat het schaken daar te brengen waar het hoort te zijn. We moeten de schaakgemeenschap mobiliseren om te profiteren van de grote mogelijkheden die er zijn. De drie-eenheid onderwijs, technologie en sociale netwerken. Dat vereist een geheel ander management. Ook heb je een goede reputatie nodig om te slagen in Silicon Valley en andere plaatsen waar onze programma’s kunnen aanslaan. Ik weet hoe we dat voor elkaar kunnen krijgen. Dat geeft vertrouwen. We hebben een plan en we hebben mensen op de verschillende continenten die goed samenwerken.”

Bij de vele mogelijkheden die hij ziet om schaken op een hoger plan te brengen neemt de rol die Magnus Carlsen kan spelen een prominente plaats in. Kasparov heeft zijn bewondering voor de mediagenieke Noor nooit onder stoelen of banken gestoken. „Ik heb het al vaak gezegd, Magnus is de droom van iedere FIDE-president. Hij opent absoluut unieke perspectieven. Ik verheug me erop om met hem samen te werken.” Dat Carlsen zich afzijdig houdt van schaakpolitiek en zich niet openlijk voor hem uitspreekt lijkt hem niet te deren. „We hebben een prima verstandhouding. Hij heeft wel min of meer indirect gezegd dat hij de zittende president niet steunt. Maar ik zal deze verkiezingen winnen zonder afhankelijk te zijn van de openlijke steun van Magnus Carlsen. Het is mijn strijd. Ik vind het belangrijk dat hij wereldkampioen is omdat dat me enorm zal helpen om schaken aan het bedrijfsleven te verkopen.”

Anonieme email

Dat die strijd nog niet gestreden is, daar is hij zich volledig van bewust. Niemand twijfelt eraan dat Iljoemzjinov en zijn team geen middel zullen schuwen om hun positie te behouden. Vorige week was er een eerste voorproefje. Via een anonieme email kregen diverse journalisten en bestuurders een ontwerpovereenkomst toegestuurd tussen Kasparov en Ignatius Leong, het Aziatische lid van zijn team. De suggestie was dat Kasparov grof geld inzet om stemmen binnen te halen. Leong moet stemmen leveren in Azië, in ruil daarvoor komt er een Kasparov Foundation Asia waar hij goed geld aan gaat verdienen. Mocht Kasparov onaangenaam verrast zijn door deze email, dan laat hij het niet merken. „Dat document werd gestolen van een computer, maar dat is een ander verhaal, laten we het daar niet over hebben. Ik heb transparantie beloofd en dit biedt me de kans om te laten zien hoe transparant we zijn. Wij hebben niets te verbergen. We zullen de volledige overeenkomst publiceren. Er is niets illegaals aan, het gaat over ontwikkelingsgeld voor schaken in Azië. Eigenlijk ben ik blij dat dit aangeroerd wordt, want nu kan ik ook Iljoemzjinov vragen om te laten zien hoe zijn campagne gefinancierd wordt.” Hij benadrukt dat de Kasparov Foundations officieel geregistreerd staan en niets te verbergen hebben voor de IRS, de Amerikaanse belastingdienst. Dan zegt hij zelfverzekerd: „Geloof me maar dat je heel wat beduchter moet zijn voor de onderzoekers van de IRS dan voor de roddels van FIDE-officials.”