Column

Jarenlange, schokkende apathie

Het zou uiterst eenvoudig zijn u met deze column een zelfvoldaan gevoel te geven. Ik zou met u een heerlijk potje ‘Falende Overheidsbestuurders Afzeiken’ kunnen doen. En geloof me, dat is na lezing van ‘Het evaluatierapport Nationalisatie SNS Reaal’ een eitje.

Honderden pagina’s lang documenteren Jean Frijns en Rein Jan Hoekstra de jarenlange, schokkende apathie rond probleembank SNS. Apathie bij toezichthouder De Nederlandsche Bank. Apathie bij het ministerie van Financiën.

Een paar voorbeelden. DNB constateert vanaf 2007 keer op keer een opvallend creatieve manier van boekhouden bij SNS. Wat doet DNB? Bijna niks. Financiën injecteert in 2008 750 miljoen euro staatssteun in SNS. Wouter Bos belooft de Tweede Kamer schoon schip te maken bij de bank. Wat doet Financiën vervolgens? U raadt het al: niks.

Na zo’n column zouden u en ik ons heerlijk verheven voelen. Want wij weten wél hoe het moet. Maar dat doe ik dus niet; ik ga u een slecht gevoel geven. Ik kreeg een naar voorgevoel van het rapport. Mijn sprankje hoop voor 2014 werd erdoor verpletterd.

Dit jaar gaat de Europese Centrale Bank (ECB), - hoeder van de waarde van onze euro - de grote banken van Europa doorlichten op verborgen verliezen. Het vermoeden is al een jaar of vijf dat die verliezen groot zijn. Dat er zombiebanken zijn in Europa. Eigenlijk dood, maar overeind gehouden door het goedkope geld van de ECB. Het is cruciaal voor de geloofwaardigheid van de ECB dat die toets streng wordt, dat de markt gelooft dat alle rotzooi nu eindelijk is opgeruimd. Dan pas kunnen banken weer kapitaal ophalen en weer aan bedrijven en burgers uitlenen. Dan pas komt economisch herstel echt op gang.

Na het lezen van dit rapport schat ik de kans op een strenge doorlichting van de banken dicht bij nul. SNS was onze eigen zombiebank. Het rapport laat zien hoe alle krachten jaar na jaar samenspannen om die bank op de been te houden. Een toezichthouder op de banken heeft een natuurlijke neiging problemen voor zich uit te schuiven, oppert het rapport, totdat ze te ernstig zijn om er nog wat aan te kunnen doen.

Als DNB uiteindelijk in actie wil komen bij SNS, kan de toezichthouder dat niet meer, naar eigen zeggen. Want elke ingreep zou mogelijk een stormloop op de bank ontketenen.

Intussen wordt de buitenwereld voorgelogen, met medeweten van DNB. Eind 2011 houdt de Europese Bank Autoriteit stresstesten onder banken. Bij die van SNS blijkt op 8 december een tekort aan kapitaal te zijn van 159 miljoen euro. DNB constateert dat SNS met kunst- en vliegwerk zijn eigen vermogen weet op te krikken. Op 19 december vertelt DNB-baas Knot het ministerie rekening te houden met een tekort van een miljard euro. Terwijl wij dus denken dat SNS een tekort heeft van 159 miljoen, weten DNB en Financiën dat het een miljard euro bedraagt. Een miljard! DNB-directeur Sijbrand zegt vijf maanden later tegen SNS en Financiën over dit verschil tussen rapportage en werkelijkheid: „Dit wordt op een gegeven moment onverantwoord richting andere stakeholders.”

Dat is dus mijn probleem na lezing van dit rapport. Hoe moet ik ooit nog geloven wat Klaas Knot, president van DNB, of Mario Draghi, president van de ECB, zeggen? SNS gijzelde DNB jarenlang. Welke banken gijzelen nu de ECB? De krachten om problemen niet volledig onder ogen te zien zullen de komende maanden immens zijn. Hoe groter de problemen bij de Europese banken, des te kleiner de kans dat de ECB de beerput opentrekt. De ECB wil geen paniek veroorzaken met de doorlichting. De ECB wil niet de stekker trekken uit het prille economisch herstel.

Klaas, Mario, zeg me dat het niet zo is.