De naakte molrat (kan wel 30 jaar worden)

Onder de grond heeft de naakte molrat weinig te vrezen. Daardoor kon hij evolueren tot een langlevende soort. Hij heeft nu eiwitten van topkwaliteit.

Het leven onder de Afrikaanse savanne is hard en lang. Naakte molratten (Heterocephalus glaber) knagen hier hun gangen en holen, zonder licht en met weinig zuurstof. Hun kale huid is stevig en ongevoelig voor sommige soorten pijn. Naakte molratten leven in koloniën, met een paar dozijn werkers en één koningin die zich mag voortplanten. Dat is uniek voor zoogdieren.

Maar ouderdomsonderzoekers zijn vooral geïnteresseerd in het lange leven van deze taaie dieren: een naakte molrat is even groot als een gewone labmuis, maar kan wel dertig jaar worden.

Verscholen onder de grond zijn naakte molratten goed beschermd tegen roofdieren en ander gevaar. Waarschijnlijk is daardoor hun evolutie tot een langlevende soort zo goed geslaagd. Een muis kan zich maar beter snel voortplanten. Na een jaar of twee wordt het diertje toch opgegeten. Alleen bij dieren die veilige levens leiden, zoals olifanten, schildpadden en molratten, was de evolutie tot een gezonde oude dag lonend.

Vera Gorbunova en Andrei Seulanov van de University of Rochester denken nu ook te weten hoe de cellen van naakte molratten veroudering tegengaan. Ze ontdekten dat de knaagdieren hun eiwitten uiterst zorgvuldig produceren. Er zitten tien keer minder fouten in de eiwitten van naakte molratten dan in die van muizen (PNAS, september 2013).

Goed gevouwen eiwitten

Voor cellen is het van levensbelang dat eiwitten precies goed worden gevouwen. Verkeerd gevouwen eiwitten klonteren samen. Zulke eiwitkluwens kunnen de hele cel ontregelen. Ze zitten bijvoorbeeld in de hersenen van alzheimerpatiënten.

Eiwitten worden gemaakt door ribosomen, de eiwitfabrieken van de cel. Elk ribosoom maakt soms een foutje, maar de abnormale ribosomen van de naakte molrat doen dat zelden.

Ribosomen bestaan uit vier strengen RNA, die om en door elkaar heen kronkelen. Bij álle meercellige organismen, van schimmels tot mensen, zijn dat dezelfde vier RNA-moleculen. Maar niet bij de naakte molrat. Eén van zijn vier RNA-strengen is in tweeën is geknipt, ontdekte het team van Gorbunova. Ze toonden nog niet aan of zulke ribosomen nauwkeuriger zijn dan ribosomen met vier RNA-strengen. En het is nog onduidelijk of deze ribosomen ook in andere dieren stabielere eiwitten zouden produceren, en of deze dieren dan ook langer zouden leven. „Dat zijn logische vervolgexperimenten”, reageert Gorbunova.

Riekelt Houtkooper, ouderdomsonderzoeker aan het AMC, vindt het plausibel dat de stabiele eiwitproductie van de naakte molrat bijdraagt aan zijn lange leven. „Maar we moeten ons niet blindstaren op één aspect van de biologie van de naakte molrat. Deze dieren krijgen bijvoorbeeld ook bijna nooit kanker.”

Gorbunova is het eens met Houtkooper. Zij heeft ook aan de kankerresistentie van de naakte molrat gewerkt, vertelt ze. Vorig jaar ontdekte zij dat het bindweefsel van de naakte molrat extreem lange, stroperige hyaluronzuurmoleculen bevat (Nature, juni 2013). Hierdoor kunnen er in het bindweefsel geen kankercellen groeien. En wat onder de grond ook van pas komt: hyaluronzuur houdt de huid soepel.