De Lehman Brothers van de boekhandels

Er heerst een ongemakkelijke stilte in de Nederlandse uitgeverswereld. Niemand wil reageren op het bericht van afgelopen maandag dat de boekwinkels van Polare weer boeken geleverd krijgen. Een week eerder had distributeur CB de leverantie stilgelegd, omdat Polare zijn rekeningen niet zou betalen. Het was een week waarin uitgevers hun hart vasthielden: zou Polare, waar zij zo’n 8 tot 15 procent van hun omzet vandaan halen, failliet gaan?

Dat zou de hele boekenbranche klauwen met geld kosten. Geld dat er niet is. Er is één distributiebedrijf, CB, dat de boeken van uitgevers opslaat in Culemborg en van daaruit bijna alle boekhandels bevoorraadt. De brancheorganisaties van uitgevers en boekhandelaren zijn de aandeelhouders van CB (voorheen Centraal Boekhuis). Als de distributeur een verlies moet nemen, raakt dat dus indirect alle partijen. Dat is zuur voor de uitgevers, maar nog zuurder voor de zelfstandige boekhandels: zij betalen voor de verliezen van hun concurrent.

Voor de uitgevers zou daar bijkomen dat zij een belangrijk afzetkanaal verliezen. Polare is met twintig grote winkels in de centra van de grote steden de belangrijkste boekhandelketen van Nederland en dus too big to fail. Zoals de financiële wereld systeembanken kent die bij een deconfiture het hele stelsel zouden ontwrichten, zo is Polare een systeemboekhandel. De branche zou een omvallen nu moeilijk kunnen dragen. De omzetten lopen al jaren terug, boekhandels moeten sluiten en uitgeverijen krimpen in.

Geen vertrouwen

Het is makkelijker Buckingham Palace binnen te komen dan een uitgever iets over Polare te horen zeggen. Een uitzondering op die regel is Wouter van Oorschot van uitgeverij Van Oorschot. „Uitgevers hebben belang bij het voortbestaan van Polare en zwijgen omdat ze bang zijn om hun geld kwijt te raken. Ik vind het problematisch dat er aan de onderhandelingstafel nu met ons geld gepokerd wordt terwijl we zelf niet meespelen.”

Volgens Hans Willem Cortenraad, directeur CB, ligt de meerwaarde van een boekhandel in het brede assortiment. „Als alle winkels alleen nog de top-100 verkopen, krijgen we een geweldige verschraling van het vak.”

Het zijn opvallende woorden van de man die vorige week besloot om de bevoorrading van Polare stil te leggen. Cortenraad: „Wij wisten zeker dat Polare niet aan de betalingsverplichting zou kunnen voldoen. Dan kun je twee dingen doen: je exposure laten oplopen door boeken te blijven leveren, of stoppen met leveren om in een structureel goed gesprek te komen voor nieuwe afspraken.”

Die nieuwe afspraken zijn er, maar niemand wil zeggen hoe die eruitzien. Cortenraad houdt het erop dat hij „erop vertrouwt dat de gemaakte afspraken worden nagekomen.” Ook Polare „ziet de toekomst met vertrouwen tegemoet”, aldus een persverklaring. Polare was niet bereikbaar voor nader commentaar.

Openbare steunbetuigingen van uitgevers blijven uit. Dat is niet vreemd, gezien de brief die zij in december van CB kregen. Daarin deelde CB mee dat zij vanaf 1 februari niet meer deelt in het risico als Polare niet aan zijn verplichtingen voldoet. Voortaan zouden mogelijke verliezen volledig voor rekening van de uitgevers komen.

Voor de eventuele betalingsonmacht van andere boekhandels heeft CB een kredietverzekering. De verzekeraar, het Franse Coface, weigert echter om Polare te verzekeren. Dat is al zo sinds de doorstart vanuit de ketens Selexyz en De Slegte, bijna twee jaar geleden, zegt Cortenraad. Blijkbaar heeft de verzekeraar geen vertrouwen in de kredietwaardigheid van Polare.

CB en de uitgevers hebben destijds besloten om het risico dan maar gezamenlijk te dragen. CB wil daar vanaf, omdat het slechts een facilitair bedrijf is, maar is de uitgevers deze week toch iets tegemoet gekomen: dit kwartaal houdt het distributiebedrijf nog eenderde van het risico, in de tien weken erna een kwart. Halverwege het jaar wordt de situatie opnieuw bekeken.

Stapels succestitels

Iedereen binnen het vak ziet de oplossing in diversiteit. „Voor het soort boekhandel dat Polare is, hebben ze te weinig in de winkel liggen”, vindt Folco de Jong, boekverkoper bij De Nieuwe Boekhandel in Amsterdam. „Ze hebben titels niet die je wel mag verwachten.” De minder succesvolle titels zijn nodig om te laten zien dat je een boekhandel bent, zegt De Jong. Volgens hem houdt de eigenaar van Polare, investeringsbedrijf ProCures, daar te weinig rekening mee. „De mensen van ProCures zijn financiële jongens. Die denken: al die titels staan daar maar, laten we de voorraad verlagen. Maar dan lopen de klanten weg.”

Of, in de woorden van Maarten Asscher, directeur van boekhandel Athenaeum: „Ik ben niet gerust op een goede afloop, domweg omdat ik waarneem dat de eigenaren van Polare het primaire proces van een boekhandel consequent verwaarlozen ten gunste van investeringsstrategieën, synergie en allerlei andere overwegingen. Het management laat zich te weinig gelegen liggen aan inhoudelijke kennis. Er is geen plaats voor heel grote boekwinkels die alleen maar grote stapels succestitels bij een pilaar leggen.”