De grote baardvleermuis (haalt makkelijk de 20 jaar)

Vleermuizen vliegen beter met een klein lichaam. Als bijwerking van die dwerggroei worden ze heel oud. Mensen met diezelfde groeiafwijking verouderen misschien trager.

Een Russische vleermuis woog amper zes gram en was stokoud. Het dier zat midden in zijn lange winterslaap toen zijn kolonie in 1962 door biologen werd geringd. In 2003 vonden hun opvolgers het mannetje levend terug.

Die hoogbejaarde grote baardvleermuis (Myotis brandtii) uit Siberië geldt nog steeds als het oudste kleine zoogdier dat ooit heeft geleefd. In totaal waren 67 grote baardvleermuizen uit het ringexperiment ouder dan twintig jaar geworden.

Kleine dieren sterven meestal jong

Ook andere vleermuissoorten halen met gemak de twintig. Kleine zoogdieren sterven meestal jong, maar vleermuizen lijken juist langer te leven door de genmutaties die een klein formaat opleveren.

Een internationaal team van onderzoekers ontdekte dat grote baardvleermuizen een mutatie dragen in de receptoren voor het groeihormoon en het hormoon IGF-1 (Nature Communications, augustus 2013). De genetici vonden diezelfde mutatie terug bij andere vleermuizen uit de familie van gladneuzen (waartoe de grote baardvleermuis behoort), maar niet bij grote vleermuizen uit andere vleermuisfamilies, zoals de Jamaica-vruchtenvampier.

De twee gemuteerde receptoren zijn oude bekenden uit het verouderingsonderzoek. Groeihormonen sporen de lever normaal gesproken aan om het groeibevorderende hormoon IGF-1 te maken. Als de receptoren voor deze hormonen bij muizen en rondwormen worden uitgeschakeld, zijn de groeihormonen hun functie kwijt. De dieren blijven klein en leven langer.

Mutaties in de groeihormoonreceptor komen ook voor bij mensen. Dragers worden vaak niet langer dan een meter. Het is bekend dat mensen met dit ‘Laron-syndroom’ bijna nooit ouderdomsziekten als diabetes en kanker krijgen. Of ze ook langer leven is nog nooit onderzocht.

Volgens de vleermuisonderzoekers verklaren de mutaties waarom grote baardvleermuizen zo klein blijven én waarom ze zo lang leven. Kleine lijven zijn voordelig voor deze vleermuizen, schrijven de onderzoekers, omdat ze op snelle, wendbare insecten jagen. Als deze vleermuizen inderdaad klein werden voor de jacht, was het lange leven een cadeautje.