Column

Beestachtige mensen

In oktober werd in Frankrijk een lid van de nationalistische partij Front National geschorst, onder meer omdat ze op haar Facebook een foto van een jong aapje naast een foto van de Franse minister van Justitie Christiane Taubira had geplaatst, met als bijschriften ‘18 maanden oud’ en ‘nu’. Taubira is een ervaren, bevlogen politicus. Ze heeft zich ingezet voor het homohuwelijk en voor erkenning van de slavernij als misdaad tegen de menselijkheid. Verder is ze geboren in Frans-Guyana en heeft ze een donkere huidskleur. Bij openbare optredens zijn er wel bananen naar haar gegooid. Je verstand staat erbij stil.

Niet dat het nieuw is, natuurlijk. In Nederland maken sommige voetbalsupporters graag oerwoudgeluiden naar donkere voetballers. Maar dan denk je toch: die voetbalsupporters, dat is wel een aparte groep. Dat zijn geen gewone, gemiddelde mensen. Je denkt eigenlijk: die hebben het verstand niet om normaal te doen.

En zodra je dat denkt, sta je al in dezelfde dubieuze traditie als degenen die mensen met een donkere huidskleur met apen associëren. Een lange, genante traditie is het, waarin blanken zwarten min of meer bewust zien als een evolutionaire fase tussen primitieve mensachtigen en de moderne, westerse, blanke mens.

Die visie is meer dan alleen maar beledigend. Een paar jaar geleden lieten Amerikaanse psychologen zien dat zwarte beklaagden die voor de doodstraf in aanmerking kwamen, in de krant (tussen 1979 en 1999) als aapachtiger en wilder beschreven waren dan blanken. De zwarte beklaagden waren beesten. En die hoef je niet menselijk te behandelen – de psychologen toonden ook aan dat zwarte beklaagden daadwerkelijk vaker de doodstraf kregen naarmate ze in de krant als aapachtiger waren beschreven. Er was statistisch gecorrigeerd voor onder meer de ernst van het misdrijf (Journal of Personality and Social Psychology, 2008).

Maar er is ook een groep blanken die als beesten wordt gezien. Dat beschrijft een Amerikaans-Brits-Australisch onderzoeksteam in het nieuwste nummer van het wetenschappelijk tijdschrijft Social Psychology. Elk van hun landen heeft een eigen woord voor deze groep; op Wikipedia vind je er tientallen, voor verschillende landen en streken. In Australië heten ze bogans, in Groot-Brittannië chavs, in de VS white trash – wij kennen ze als ‘tokkies’. Blank uitschot zonder manieren, zonder opleiding.

Er zijn verschillen tussen de groepen; chavs zijn bijvoorbeeld stadser dan white trash. Er zijn ook overeenkomsten. Bogans én tokkies dragen hun haar graag in een matje. In Denemarken heten onze Johnny en Anita ‘Brian en Conny’. De belangrijkste overeenkomst: al deze groepen mensen zijn blank en arm en er wordt over hen gezegd dat ze leven als beesten. Ze zouden dom zijn, vies, gewelddadig en ‘seksueel ongeremd’, zoals wetenschappers dat zo mooi formuleren. Dierlijk, dus. Niet per se aapachtig, ook wel hondachtig, lieten de onderzoekers zien. Láág in elk geval. Weinig ontwikkeld.

Ik betrap mezelf erop dat ik van dit soort mensen graag denk dat zij degenen zijn, de enigen zelfs, die oerwoudgeluiden maken naar donkere voetballers. Of bananen naar ministers gooien. Of roepen dat Nederlanders met een donkere huidskleur ‘terug moeten naar hun eigen land’.

Het zou zo lekker overzichtelijk zijn. Dan hoef je er verder amper over na te denken. Maar ja, niet hoeven nadenken, dat is nou net de reden dat die dierlijke stereotypen over mensen bestaan.