Shocktherapie voor Duitse economie

Duitse regering wil groei van windturbines zowel ter land als ter zee beter in de hand houden. Foto Bloomberg

Bij het stroomlijnen van de Energiewende heeft de nieuwe minister voor Economie en Energie in Berlijn, Sigmar Gabriel, de Duitse economie deze week een shocktherapie toegediend.

Tijdens de verkiezingscampagne vorig jaar had hij al gezegd dat omschakeling van de Duitse economie van atoomstroom en fossiel brandstoffen naar duurzame energiebronnen, een geheel nieuwe start moest maken. Deze week zette hij de defibrillator aan.

Kranten als Handelsblatt schreven dinsdag nog dat ‘schaduwkanselier’ Gabriel in vier weken meer bereikt heeft dan zijn voorgangers in jaren voor elkaar konden krijgen. Reden daarvoor: Gabriel stelt zich vierkant op als de grote redder van Duitsland als ‘vestigingsplaats voor de industrie’. Het begrip Industriestandort Deutschland heeft voor veel Duitsers een grote emotionele lading.

Op een conferentie in Berlijn, dinsdag, met de hele energiebranche daagde Gabriel alle partijen uit: de stroomproducenten, de klimaatbeschermers, de Europese Commissie en ook de minister-presidenten in deelstaten als Sleeswijk-Holstein en Nedersaksen, nota bene partijgenoten van hem. Die kwamen al eerder in opstand tegen de plannen om paal en perk te stellen aan de uitbreiding van windparken.

Concurrentiekracht

Bovenaan op de prioriteitenlijst van Gabriel staat de Duitse concurrentiekracht. Het belang van de klimaatverandering en van alle complexe maatregelen die de consequentie waren van het besluit van het vorige kabinet van bondskanselier Angela Merkel (CDU) om uit kernenergie te stappen, zijn ondergeschikt aan het in stand houden van die concurrentiekracht.

Geen wonder dat voorzitter Ulrich Grillo van de machtige industriewerkgevers (BDI) die ook op de energieconferentie sprak, de plannen van Gabriel „goede eerste stappen in het kader van datgene wat politiek haalbaar is”.

Nadat het kabinet deze week instemde met Gabriels twaalf kantjes tellende notitie getiteld ‘hoekstenen voor de aanpassing van de Wet op de Duurzame Energie’, bleek dat in een geheime bijlage ook een extra belasting zit voor de zware industrie die zelf energie opwekt. Daardoor zouden de lasten voor de branche oplopen met 300 tot 500 miljoen euro. Vanochtend luidde het verbond van energie-intensieve ondernemingen (EID) de noodklok. Het noemde de voorstellen „niet acceptabel”.

De wet op de duurzame energie is de inmiddels beruchte wet, die onder meer regelt dat alle burgers een omslag moeten betalen voor de kosten van de omschakeling van de Duitse economie van atoomenergie en fossiele brandstof naar duurzame bronnen van energie.

Energieopwekking uit wind, zon, water en biogas kostte Duitsland het afgelopen jaar 23,5 miljard euro. Omdat dit bedrag wordt uitgesmeerd over de gebruikers valt de elektriciteitsrekening per huishouden 200 euro per jaar hoger uit. Door de staatsinterventie – het bieden van een vaste hoge prijs voor duurzame energie – zijn de stroomprijzen op de beurs paradoxaal gecrasht, waardoor de rentabiliteit van de grote kolen- en gascentrales in gevaar komt.

Daarbij komt dat het vorige kabinet steeds meer bedrijven heeft bestempeld als onmisbaar voor de concurrentiekracht van industriestandplaats Duitsland en hen daarom kortingen heeft gegeven op de omslag voor groene stroom. Omdat die kortingen in de miljarden lopen, kondigde de Europese Commissie vorige maand een onderzoek aan naar veronderstelde staatssteun.

Structuurcrisis

De baas van RWE, een van de grote Duitse energiereuzen, de Nederlander Peter Terium, vatte de situatie op de energieconferentie samen: „De toestand van de energiebedrijfstak is miserabel, in Duitsland en in heel Europa. We zitten allemaal in de diepste structuurcrisis sinds het begin van de collectieve energieverzorging.”

Gabriel zei deze week de indruk te hebben dat de Europese Commissie op een oneigenlijk manier Duitsland wil aanpakken vanwege het grote exportoverschot. „De Commissie gebruikt het mededingingsrecht om de nationale energiepolitiek te Europeaniseren.”

Bondskanselier Merkel (CDU) sprak expliciete steun uit voor de plannen van vicebondskanselier Gabriel. „Dit zijn niet de voorstellen van een minister. Dit zijn de plannen waar de hele regering achter staat.”

Ondertussen staat er veel op het spel, zoals minister Gabriel zei tegen de vertegenwoordigers van de energiebranche: „De Energiewende kan een groot succes worden. Maar als het misgaat kan het ook leiden tot een dramatische de-industrialisering van Duitsland.”

Tegen alle partijen die nu te hoop lopen tegen zijn voorstellen zei Gabriel gisteren na afloop van twee dagen kabinetsberaad, dat hij de komende weken met iedereen gaat praten. Maar tegelijkertijd moet het iedereen wel duidelijk zijn, dat „de som van alle deelbelangen nog geen goede energiepolitiek oplevert.”