Onderschat de bibliotheek niet

Op de dag dat minister Bussemaker (Onderwijs, Cultuur, Wetenschap, PvdA) ceremonieel het eerste e-book downloadde uit het bestand van een nieuwe landelijke bibliotheekservice, kwam de commissie-Cohen met het resultaat van haar onderzoek naar de perspectieven van het bibliotheekwezen in Nederland. Als het aan Bussemaker ligt, wordt de bibliotheek binnen afzienbare tijd volledig digitaal. De belangstelling voor papieren boeken slinkt en ze verwacht een explosie van digitaal lezen en lenen. Vandaar haar wetsvoorstel ‘Stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen’. Dat voorziet in de overheveling van de fysieke bibliotheken naar een landelijke digitale bibliotheek. Oftewel: de bieb gaat compleet naar internet.

Het rapport van de commissie-Cohen ondergraaft Bussemakers wetsvoorstel. Het wijst erop dat het verdwijnen van de bibliotheken laaggeletterdheid kan aanwakkeren, wat dramatisch is in een tijd dat 80 procent van de banen afhankelijk is van leesvaardigheid. En het benadrukt nog een aspect waar Bussemakers wetsvoorstel aan voorbij gaat: bibliotheken zijn allang meer dan uitleners en hun maatschappelijke rol groeit. Volgens de commissie-Cohen zullen de bibliotheken in 2025 een vitale rol spelen in een door kennis en innovatie bepaalde samenleving.

Die ontwikkeling laat zich voorspellen via het succes van de Europese koers van moderne nieuwe bibliotheken, van de Bibliothèque Nationale in Parijs tot de OBA in Amsterdam. In opzienbarende gebouwen ontstaan hangplekken voor publiek dat zichzelf nooit met het woord hangplek zou identificeren. Leestafels. Afspraakjes. Lunches. Exposities. Theater. Concerten. Presentaties. Toeristen.

Voorlopig is de bibliotheek nadrukkelijk ook de plaats waar documentatie wordt ingezien en waar boeken, cd’s en dvd’s worden geleend. Dat is allemaal per internet te regelen, maar de hedendaagse consument kiest nog miljoenen keren per jaar voor de tastbare versie, in 843 bibliotheken en 240 zogeheten servicepunten.

De minister loopt met haar wetsvoorstel op de feiten vooruit, alsof ze die af wil dwingen. Ze speculeert op de financiële nood van de gemeenten, die ze in dit opzicht ook zou kunnen bijstaan. Menige bibliotheek draait al op vrijwilligers, sluiting levert weinig op. Maar het staat ferm, zeker als het wordt afgezet tegen het al dan niet schrappen van bejaardenopvang of sportaccommodaties. Maar afgezet tegen het maatschappelijk belang is het een perverse keuze.