Jammer dat je een shi’iet bent

Een jongetje kijkt toe tijdens een Muharram-processie, waarbij shi’itische moslims de dood herdenken van imam Hoessein, kleinzoon van Mohammed, en zichzelf daarbij kastijden. Foto EPA

Toen de profeet Mohammed doodging, dachten twee mannen dat ze hem mochten opvolgen. Zijn neef Ali, en zijn schoonvader Abu Bakr. Dat werd ruzie. En sindsdien heten aanhangers van Ali shi’ieten en de aanhangers van Abu Bakr sunnieten.

Dit conflict van veertienhonderd jaar geleden verscheurt tot op de dag van vandaag delen van de islamitische wereld. In Syrië, waar sunnieten en shi’ieten tegen elkaar vechten. En op het schoolplein in Den Haag.

Zo gaat het althans op de school van Mohamed Ibrahim (14). Hij is shi’iet, de moslimkinderen uit zijn klas sunniet. Dat levert problemen op. Onlangs kreeg Mohamed van een medescholier te horen: „Je bent een aardige jongen. Alleen jammer dat je shi’iet bent.” Mohamed doet volgens zijn klasgenoten van alles verkeerd. Shi’ieten bidden verkeerd. Shi’ieten geloven niet in de profeet. Shi’ieten mishandelen hun kinderen.

Mohamed heeft de verwijten allemaal al eens voorbij horen komen. „Ze zeggen dat ik in de duivel geloof.”

De shi’ietenhaat neemt toe in Nederland. Dat zegt de Overkoepelende Shiitische Vereniging die 26 shi’itische organisaties vertegenwoordigt. Uit onderzoek aan de universiteit van Tilburg blijkt dat shi’ieten in meerdere Nederlandse moskeeën worden vervloekt. Bovendien worden ze op sommige scholen buitengesloten.

Veel shi’ieten zijn voor Assad

Het heeft alles te maken met de oplopende spanningen in het Midden-Oosten. Terwijl de meeste sunnitische moslims de Syrische president Assad zien als wrede dictator, zijn veel shi’ieten juist vóór Assad. In Nederland vormen zij een minderheid: van de ruim 800.000 moslims hier zijn er naar schatting 50.000 tot 90.000 shi’iet.

Ze komen bijvoorbeeld samen in het Haagse centrum Al Cauther. Langs de hoge muren van de gebedsruimte hangen zwarte lakens waar oudere mannen tegenaan zitten. Voor hen staan bijzettafeltjes met thee erop. De mannen luisteren naar een Iraakse imam in een zwart gewaad. Hij houdt een lezing over een overleden shi’itische geleerde.

Youssef al Tamimy (21) zit er ook. Hij is voorzitter van de jongerenafdeling van Al Cauther. Op zijn school weten velen dat niet. Al Tamimy zwijgt er liever over. Want zodra hij vertelt dat hij shi’iet is, krijgt hij een vragenvuur over zich heen. Maandag nog, toen hij een islamitisch meisje over zijn geloof vertelde. „Ben jij shi’iet?”, reageerde ze fel, waarna Al Tamimy tal van verwijten kreeg voorgelegd. Shi’ieten slaan zichzelf toch? Shi’ieten geloven toch niet in de profeet? Shi’ieten zijn toch voor prostitutie? „Het zijn vooroordelen die ik al honderd keer heb gehoord”, zegt hij.

Ook andere jongeren die bij Al Cauther komen, kennen deze opmerkingen. Een Iraakse student, die anoniem wil blijven, vertelt dat hij tijdens zijn opleiding omging met een groep Marokkaanse jongens – totdat zij erachter kwamen dat hij shi’iet is. „Vanaf dat moment was het alsof ze me niet meer kenden”, zegt hij. „Wanneer ik in een groepje stond en zij kwamen langs, groetten ze alle andere jongens en mij niet.” Zijn vrienden werd verteld dat zij niet meer met hem moesten omgaan. „Anders zou ik hen zogenaamd overhalen shi’iet te worden.”

Zwartgemaakt met filmpjes

De 16-jarige Bessam Sabti werd op school zwartgemaakt door een jongen die klasgenoten filmpjes liet zien van shi’ieten die zichzelf slaan. De scholieren kwamen naar hem toe: „Zijn jullie shi’ieten gék geworden?”

De negatieve beeldvorming over shi’ieten is hardnekkig, zegt arabist Jan Jaap de Ruiter van de Tilburgse universiteit. Meestal gaat het om theologische verschillen die worden uitvergroot. Zoals het vooroordeel dat shi’ieten prostitutie goedkeuren: dit wordt gezegd omdat bij shi’ieten een tijdelijk huwelijk is toegestaan. Of het gerucht dat shi’ieten over alles liegen: dit komt doordat shi’ieten hun religie mogen ontkennen wanneer vervolging dreigt. En de vermeende kindermishandeling: dit wordt gezegd omdat extremistische shi’ieten in landen als Iran aan zelfkastijding doen.

Met dit soort vooroordelen wordt de bevolkingsgroep steeds feller veroordeeld, signaleert De Ruiter. „Het is al eeuwen ruzie tussen sunnieten en shi’ieten, maar nu wordt deze strijd ook in Nederland uitgevochten. We hebben een conflict uit het Midden-Oosten geïmporteerd.”

Yassin Elforkani is sunniet en jongerenimam in Amsterdam. Hij ziet shi’ieten als medegelovigen, zegt hij. „Het zijn gewoon moslims die bepaalde zaken anders zien.” De meerderheid van de Nederlandse sunnieten denkt er net zo over. Maar Elforkani ziet ook dat de spanningen toenemen. „Verschillen tussen sunnieten en shi’ieten groeien sinds het conflict in Syrië gaande is”, zegt Elforkani, tevens woordvoerder van het Contactorgaan Moslims en Overheid. „De oorlog dwingt je om erover te spreken. Naast een theologisch verschil is een politiek verschil gekomen.”

Het wegzetten van de andere groep is overigens niet alleen voorbehouden aan sunnieten, zegt Elforkani. „Er zijn ook shi’ieten die over sunnieten zeggen dat ze ongelovig zijn.”

Vooral onder aanhangers van het salafisme, een zeer strenge sunnitische stroming, wordt negatief gesproken over shi’ieten. In meerdere salafistische moskeeën worden shi’ieten vervloekt, blijkt uit promotieonderzoek dat onder verantwoordelijkheid van De Ruiter wordt uitgevoerd. Het gaat onder meer om de Haagse As-Soennah-moskee en de Utrechtse onderwijsstichting Al Fitrah. Bij het begin van iedere lezing en preek wordt het shi’isme benoemd als grote zonde, blijkt uit voorlopige bevindingen. Er wordt benadrukt dat shi’ieten ongelovig zijn en dat moslims ieder contact met hen dienen te vermijden. Het zijn vooral rondreizende buitenlandse predikers die zich hier fel over uitlaten in Nederlandse moskeeën.

Ook bij de ‘liefdadigheidsstichting’ World Wide Relief worden shi’ieten zwartgemaakt. Op een benefietavond in Utrecht, vier weken geleden, sprak de salafistische imam Abdul Jabbar van de Ven. Deze krant luisterde mee via een livestream. Van de Ven zei dat shi’ieten „de grootste vijand” zijn voor de moslims in Syrië. Hij somde een lange reeks misdaden op waarvoor shi’ieten verantwoordelijk zouden zijn. Shi’ieten hebben „honderden” moslimbroeders vermoord en vrouwen verkracht, zei hij. Ze „spugen” op moslims en zien hen als „varkens” waarvan zij „bezittingen” mogen stelen. „Dit is wat zij over jou en mij denken”, aldus Van de Ven. „Vandaar dat ze een hele lange geschiedenis hebben als het aankomt op het bestrijden en doden van moslims.” Van de Ven schreef eerder dat het niet is toegestaan handen te schudden of te eten en drinken met shi’ieten.

Haat via e-mail

De Overkoepelende Shiitische Vereniging is bezorgd. Woordvoerder Zainab al Tourahi heeft van meerdere shi’itische organisaties gehoord dat zij haatdragende mails ontvangen. Ze wijst erop dat twee jaar geleden in Brussel een aanslag plaatsvond op een shi’itische moskee. Hierbij kwam de imam om het leven. De aanslag bleek het werk van een radicale salafist.

Volgens het onderzoek uit Tilburg wordt in moskeeën niet gesproken over het fysiek bestrijden van shi’ieten. Maar wie op internet openlijk zijn shi’itische geloof belijdt en er discussies over voert, wordt bedreigd. Het overkwam een 25-jarige jongen die op Facebook shi’itische filmpjes en artikelen deelde. Hij ontving doodsbedreigingen van een radicale moslim, blijkt uit correspondentie die deze krant inzag. „Ik schiet je echt neer vieze shia homo”, luidt een bericht. En: „Je bent een insect. Vieze shia smeerlap”.

De website sjiieten-ontmaskerd.nl publiceert zelfs namen en adressen van mensen die in Nederland shi’itische bijeenkomsten organiseren.

Zainab al Tourahi spreekt van een „onveilig klimaat”. Ze vindt dat de overheid moskeeën waar tegen shi’ieten wordt gepreekt, daarop moet aanspreken. „Fatwa’s van buitenlandse imams klinken hier door. In sommige fatwa’s wordt zelfs opgeroepen om shi’ieten te doden. Je hebt maar één iemand nodig die hier ook gehoor aan geeft, en je bent te laat.”