Het eerste homohuwelijk in een Nederlandse soap. Een big deal?

Endemol / RTL Nederland / NRC

Vanavond trouwen voor het eerst in de geschiedenis van de Nederlandse tv-soap twee mannen. Het huwelijk van Menno en Lucas in Goede Tijden, Slechte Tijden moet een nieuwe stap worden in de acceptatie van homo’s. Maar waarom is het anno 2014 – grofweg dertien jaar na het eerste homohuwelijk in Nederland – eigenlijk nog zo’n big deal, een homohuwelijk op tv? Uitvoerend producent van GTST, Rohan Gottschalk, heeft een vermoeden. “De Nederlandse homotolerantie is schijn”.

Gottschalk kan er maar niet aan wennen dat intieme homoscènes nog voor zo veel commotie zorgen, zei hij in een interview met NRC. Want het is niet de eerste keer dat een homoscène in GTST veel losmaakt. Twee jaar geleden volgde op een vrijscène tussen Lucas en Edwin een stortvloed reacties (zowel positief als negatief).

Een filmpje van de scène die sindsdien bekendstaat als De Kus:

“De vader van Edwin sloeg Lucas het ziekenhuis in omdat hij hun liefde niet accepteerde. Dáár had ik veel reacties op verwacht. In plaats daarvan ging alle aandacht uit naar die zoenscène.”

Endemol / RTL Nederland / GTST

Volgens Gottschalk bestaat er in Nederland een schijntolerantie ten aanzien van homoseksualiteit. GTST bestaat sinds 1990, vier jaar later lieten de scriptschrijvers een liefde opbloeien tussen de vrouwelijke personages Laura en Tessel.

“Hún vrijscène was destijds reden voor een item in het NOS Journaal. Die van Lucas en Edwin leidde tot een Telegraaf-poll: wat verwacht u van een soap? Ik vrees dat er in twintig jaar tijd weinig is veranderd. Onderzoek wijst uit dat het geweld tegen homo’s juist toeneemt. Voor mijn gevoel is Nederland minder tolerant dan toen.”

Bekijk hieronder de “shortie” over het huwelijk van vanavond.

Een korte geschiedenis van de tv-homo

Redacteur Jonas Kooyman keek eerder deze week voor NRC Handelsblad naar de verbeelding van homo’s in vaderlands tv-drama. Met de opkomst van Nederlandse tv-series deed eind jaren tachtig de homo als personage zijn intrede, schreef hij. “Verpleger Guus in TROS-serie Medisch Centrum West viel op mannen”. Maar pas vanaf de jaren negentig “vormde seksuele voorkeur in sommige series geen issue, een belangrijke stap in de emancipatie van de tv-homo”.

Makers van tv-fictie worstelden in het begin met het neerzetten van homoseksuele rollen. Want hoe zet je een minderheid realistisch neer, in een genre dat draait om vermaak, sensatie en kijkcijfers?

Verpleger Guus werd geportretteerd als ‘normaal’, maar voor kijkers was dat verwarrend (zie interview rechts). Bij de gevangenisserie Vrouwenvleugel (RTL 4, 1993–95) was de kritiek juist dat de lesbische personages te clichématig waren. In 1996 vond het eerste fictieve homohuwelijk plaats op tv, in de RTL 4-serie De Winkel, net als Vrouwenvleugel geschreven door Marjan Berk. Soaps als Goudkust en Onderweg naar Morgen introduceerden ook homoseksuele personages.

Waar de heteroseksuele liefdesverhaallijn veelal wordt bezegeld met een huwelijk, treft homopersonages vaak een wreder lot. Twee homo’s uit GTST stierven aan het exotische Ebola-virus. Bij Van God Los (BNN) komen in twee afleveringen jonge gays tragisch aan hun einde door een messteek en een vuistslag.

Het huwelijk van Menno (Dave Mantel) en Edwin (Ferry Doedens) - dat verspreid over twee afleveringen wordt uitgezonden op RTL 4- wordt trouwens opgeluisterd door een optreden van de Amerikaanse boyband Backstreet Boys. “Het zou leuk zijn als dat internationaal wordt opgepikt”, aldus Gottschalk.

Lees het interview met Gottschalk hier, en het stuk van Jonas Kooyman hier.