Een tragische conferentie

Gesteld dat in 2012, toen de Syrische burgeroorlog ongeveer een jaar aan de gang was, de internationale gemeenschap had besloten dat daar zo vlug mogelijk een einde aan moest komen, waarna er een conferentie was gehouden. Had die het doel bereikt? Niet waarschijnlijk. De partijen hadden zich al ingegraven, Assad was ook toen vastbesloten president te blijven, hij kon op zijn bondgenoten vertrouwen, zijn tegenstanders hadden zich georganiseerd en geen westelijke mogendheid was na de fiasco’s van Afghanistan en Irak bereid met grondtroepen in te grijpen.

Twee jaar later verplaatst het toneel zich naar Montreux. Een grote conferentie over Syrië. We zijn meer dan honderdduizend doden en onmetelijke verwoestingen verder. Maar Assad denkt er niet over daar te verschijnen en een van zijn belangrijkste bondgenoten, Iran, laat het ook afweten. En terloops, het lijkt een kleinigheid. Over een paar dagen verhuist de vergadering naar Genève. Daar is op het ogenblik een internationale conferentie van horlogemakers aan de gang zodat er niet genoeg hotelkamers zijn. En het is waar: het is ook van wereldbelang dat zoveel mogelijk mensen weten hoe laat het is.

De deelnemers aan de conferentie over Syrië zijn pessimistisch. Geen wonder. Misschien zijn de strijdkrachten van Assad nog de sterkste, maar niet sterk genoeg om een overtuigende overwinning te behalen, de eerste voorwaarde om het land weer redelijk te organiseren en aan de wederopbouw te beginnen. Daartoe zijn de opstandelingen ook niet in staat. In hun kamp ontbreekt het aan samenhang, sommige facties hebben ruzie met elkaar, meer en meer jihadisten gaan naar Syrië om mee te vechten en intussen heeft Al-Qaeda zich aan de chaotische fronten gevestigd.

Voor de internationale gemeenschap is er meer reden dan ooit om zich met de burgeroorlog te bemoeien, maar niemand weet op welke manier dat zou moeten gebeuren. De kans op vrede, of zelfs het voorspel daartoe, neemt met de dag af.

Dit is een volstrekt nieuw internationaal probleem. Chaos van vechtende partijen die niet met elkaar willen onderhandelen, omringd door bemiddelaars die te verdeeld zijn om een dwingende eenheid te vormen. Van de buurlanden valt ook geen oplossing te verwachten. Ze zijn onderling even verdeeld als de rest. Voor de verwoestende burgeroorlog ligt naar alle waarschijnlijkheid geen oplossing in het verschiet. Er is een grote kans dat de conferentie in Genève zal mislukken, of met een schijn van overeenstemming zal eindigen. Dit kan dan weer zijn eigen negatieve effecten hebben. De strijdende partijen worden bevestigd in hun standpunt en zetten de oorlog voort.

Een brandhaard die niet afdoende geblust wordt, heeft de neiging zich uit te breiden. Dat geldt ook voor conflicten tussen naties. Zo is per slot van rekening de Eerste Wereldoorlog ontstaan. Ik wil niet beweren dat in de Syrische burgeroorlog een dergelijk gevaar schuilt, maar het zijn ook volstrekt andere tijden. Bekijk om te beginnen de landkaart. Syrië is omringd door landen die belang hebben bij de uitkomst van het conflict en waarvan de regeringen in het verborgene of direct een van de strijdende partijen steunen. De vergadering in Montreux is in het verborgene ook een soort regionale conferentie waarop andere nationale tegenstellingen tot uitdrukking komen, die ogenschijnlijk niets met de burgeroorlog te maken hebben. Het doet denken aan de Spaanse burgeroorlog die tot een internationaal slagveld van fascisten en communisten werd. Deze burgeroorlog is in alle opzichten – ook wat het vluchtelingenprobleem betreft – een internationaal vraagstuk van de eerste orde geworden. Degenen in Montreux die dat beseffen, ontbreekt het aan middelen om de strijdende partijen daarvan te doordringen. Zoals het er nu uitziet, belooft dit een tragische conferentie te worden.