Een Iers monumentje voor het gezinsleven

Ierse pub

Roddy Doyle is terug bij af. In zijn vorige romans, de Henry Smart-trilogie, nam hij ons mee op een duizelingwekkende reis door de Ierse moderne geschiedenis, maar in De Guts & de Glorie is de hoofdrol weer weggelegd voor de familie waarmee het voor de Ierse succesauteur allemaal begon: de Rabbittes uit Noord Dublin, die ook centraal stonden in zijn eerste romans, de Barrytown-trilogie: The Commitments, De bastaard en De bus.

In De Guts & de Glorie draait het om Jimmy Rabbitte. Ooit was hij de enthousiaste jonge manager van de soulband The Commitments, nu is hij bijna vijftig, en ziek. De roman begint met een scène waarin hij in de kroeg zijn vader moet vertellen dat hij darmkanker heeft. Die scène beslaat zeventien pagina’s en bestaat vrijwel geheel uit dialoog. Dat is altijd de kracht van Doyle geweest: hij bouwt zijn verhalen op uit dialogen of monologen en beperkt beschrijvingen tot het minimum. Hij durft deze techniek in dit boek zelfs zo ver door te drijven dat je bij bepaalde scènes maar moet raden wat er precies aan de hand is – maar dat werkt, omdat de personages óók in het duister tasten.

De melancholie van de middelbare leeftijd, kanker: De Guts & De Glorie bevat meer tragiek dan de eerdere Barrytown-romans, maar van verstilling is geen sprake. Jimmy is getrouwd, hij heeft vier opgroeiende kinderen, en kanker of geen kanker, het gezinsleven gaat gewoon door. Muziek staat nog steeds centraal in Jimmy’s leven: hij werkt bij kelticpunk.com, een website waar nostalgische generatiegenoten oude nummers van vergeten Ierse punkbands kunnen downloaden.

Het is die baan die Jimmy, stoere man met klein hartje, erdoorheen helpt. Zodra de kanker verslagen lijkt, gaat hij weer aan het werk: door de economische crisis moeten er nieuwe inkomstenbronnen worden aangeboord, en de komst van een groot katholiek festival lijkt een uitstekende gelegenheid om een verzameling oude Ierse liederen uit te brengen. Dus gaat Jimmy op zoek naar oude Ierse blues – en als daar niet zo veel van voorradig blijkt, moet het maar worden vervalst.

En dan duikt ook opeens de mooie Imelda weer op, de vroegere achtergrondzangeres van The Commitments. Kortom: vermakelijk gedoe, grappige misverstanden, oplichterij, bedrog, overspel, ontroering. Maar hoe onderhoudend al die verwikkelingen ook zijn, uiteindelijk gaat het bij Doyle om andere dingen. Ziekte, werk, gezinsleven: het gaat er niet om wat er gebeurt, maar hoe daarover wordt gepraat. En praten doen ze, die Rabbittes – en dankzij Doyles uitstekende oor voor het gesproken woord doen ze dat erg geloofwaardig.

Uit al die lange, ritmische, schijnbaar oeverloze gesprekken waarin van alles wordt verzwegen en verbloemd, blijkt indirect hoe sterk de band is tussen Jimmy en zijn vader, zijn vrouw, zijn kinderen, zijn vrienden, zijn hond. De mopperende Jimmy houdt zich groot, iederéén houdt zich groot, maar indirect wordt steeds duidelijker dat zich onder alle onmacht en irritatie een basis van liefde en solidariteit bevindt die tegen alle klippen op het hele zaakje bij elkaar houdt. Sterker nog, het liefdevolle gemopper schépt die basis.

Natuurlijk, net als in de eerdere Barrytown-romans kan je je ook bij deze (overigens met veel flair vertaalde) roman afvragen of er niet met teveel minzaamheid naar de personages wordt gekeken. Maar Doyles proza is aanstekelijk genoeg om je ook deze keer weer over te geven aan die laconieke humor van Ierse jongens onder elkaar. Doyle is toch wel de beste in dit genre, bedenk je al lezend; nee, hij ís dit genre. Niemand anders schrijft dergelijk levensbevestigend proza dat op oneerbiedige wijze een monumentje voor het gezinsleven opricht en tegelijkertijd vrolijk de draak steekt met alle hogere machten.

Doyle heeft ondertussen een interessant oeuvre bij elkaar geschreven, afwisselend warm (de Barrytown-romans), cynisch (de Henry Smart-trilogie) en somber (Paddy Clarke Ha Ha Ha, de romans over Paula Spencer). Wat al die boeken gemeen hebben: de meesterlijke manier waarop Doyle dialoog en monoloog weet te stileren tot een dragende, vertellende kracht.

Nu hij is teruggekeerd naar het Barrytown waar hij ooit begon, vraag je je wel af hoe dat verder moet met dat oeuvre. Blijft Doyle op bekend terrein of slaat hij nieuwe wegen in? Het antwoord kwam vorige week: Doyle gaat de Ierse voetbalheld Roy Keane helpen bij het schrijven van zijn memoires.