Dwergplaneet Ceres stoot waterdamp uit

Een dampende Ceres in de planetoïdengordel, daarbinnen draaien Mars, Aarde, Venus en Mercurius om de zon. Tekening ESA/ATG medialab

Een internationale groep astronomen heeft voor het eerst waterdamp rond een planetoïde ontdekt. Het gaat om Ceres. Met zijn diameter van 950 kilometer is Ceres de grootste planetoïde in de gordel tussen Mars en Jupiter en tevens de enige die dwergplaneet mag worden genoemd. De waterdamp werd ontdekt met de Europese ruimtetelescoop Herschel. De vondst bevestigt de theorie dat Ceres een mantel heeft die deels uit ijs bestaat.

De ontdekking betekent ook dat de scheiding tussen planetoïden (die vooral uit gesteenten bestaan) en komeetkernen (vooral ijs) minder scherp is dan gedacht, zo schrijven de onderzoekers deze week in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.

De waterdamp komt vooral uit twee donkere gebieden op Ceres die al eerder met telescopen op aarde en in de ruimte waren ontdekt. Deze gebieden, Piazzi en Gebied A geheten, zijn misschien iets warmer dan hun omgeving. De daar ontsnappende watermoleculen hebben snelheden van 300 tot 700 meter per seconde. Dat is rond de ontsnappingssnelheid, waardoor een deel weer terugvalt.

Volgens Michael Küppers en collega’s zou de waterdamp op twee manieren kunnen vrijkomen. De eerste is door verdamping van ijs aan of onder het oppervlak van Ceres, net zoals dat bij een komeet gebeurt. Een tweede mogelijkheid is dat de waterdamp via vulkanische activiteit naar buiten wordt geblazen, zoals bij sommige ijsmanen van de reuzenplaneten. De hiervoor benodigde warmte zou dan van het verval van radioactieve isotopen kunnen komen. Hopelijk kan de Amerikaanse ruimtesonde Dawn, die begin 2015 in een baan om Ceres komt, meer duidelijkheid geven.

Ceres werd ontdekt in 1801. Aanvankelijk werd de planetoïde beschouwd als de ontbrekende planeet tussen Mars en Jupiter. Later werden veel meer planetoïden ontdekt. Ceres is de grootste en de zwaarste planetoide en omvat een derde van de totale massa van de planetoïdengordel. Maar toch is de massa van deze dwergplaneet slechts iets meer dan één procent van die van de maan.