Column

De waakhond die niet tegen boeven blafte

Bladerend in het rapport over het toezicht van De Nederlandsche Bank en het ministerie van Financiën op SNS Reaal, die een jaar geleden à 3,7 miljard euro is genationaliseerd, valt m’n oog rechtsboven op pagina 412. Het personenregister. De letter H.

Hofsté.

Holleeder.

Hommen.

Hoogduin.

Hummel.

Mijn fantasie neemt het voor een moment over. Ik zie Jules Deelder en hoor hoe hij een woest gedicht over winstmachinaties, wanbeleid en witwassen besluit met deze reeks namen en Deelders stem van naam tot naam springt. En hoe Holleeder uit de toon valt. Zijn naam telt drie lettergrepen.

Het mooie van zo’n namenregister is dat wie er in staat kennelijk een noemenswaardige rol heeft gespeeld bij SNS, maar je ziet nu pas in welk gezelschap.

Petri Hofsté was als directeur van de divisie toezicht van De Nederlandsche Bank nauw betrokken bij het oplossen van de problemen die waren ontstaan door kolossale verliezen op vastgoedfinancieringen bij dochter Property Finance.

Jan Hommen wilde als bestuursvoorzitter van ING in de slotfase van de overlevingsstrijd van SNS Reaal wel helpen bij een redding. De Europese Commissie vetode dat. Geen reddingsactie door banken die zelf staatssteun kregen.

Lex Hoogduin was tot 1 juli 2011 directeur monetaire zaken en financiële stabiliteit bij De Nederlandsche Bank. De onderzoekscommissie laakt het feit dat de directeur die het toezicht bestierde het SNS-dossier domineert terwijl de directeur monetaire zaken „volstrekt onzichtbaar” was. In het rapport zegt Hoogduin dat begin 2011 al duidelijk was dat iets moest gebeuren bij SNS Reaal. Maar ik mis een passage dat hij dat toen zelf met volle kracht heeft bepleit.

Klaas Hummel was volgens het onderzoeksverslag zakenpartner van de vermoorde vastgoedhandelaar Willem Endstra. Willem Holleeder, veroordeeld wegens de ontvoering van miljardair Alfred Heineken, kwam in 2006 in beeld bij een onderzoek naar een overname waarvan Bouwfonds, later omgedoopt in SNS Property Finance de financier was.

Zoals Endstra door een (later vermoorde) crimineel in de Telegraaf werd betiteld als bank van de onderwereld, zo trakteert dit rapport SNS met terugwerkende kracht ook op zo’n dubieuze kwalificatie. Bij de klanten die SNS Reaal in 2006 overnam met de aankoop van Bouwfonds Property Finance „was sprake van een verwevenheid met de Nederlandse topcriminaliteit”, concludeert het onderzoek. Het waren „zeven klanten met een dubieuze achtergrond” met samen 160 miljoen euro aan leningen.

De Nederlandsche Bank was zich „toen onvoldoende bewust van de rol van ongewenste relatiecomplexen in de vastgoedsector” schrijven de onderzoekers Jean Frijns en Rein Jan Hoekstra. Ik ben bereid veel aan te nemen van zulke kanjers, maar dit is een brug te ver. Onvoldoende bewust? De waakhond aan het Frederiksplein?

Vastgoed is ideaal om grijs, zwart of crimineel geld wit te wassen. Om juist de stille corruptie van de bancaire ‘bovenwereld’ door de onderwereld te voorkomen moeten banken, notarissen en juristen altijd bijdehand en wakker zijn.

Daarom is ‘bank ken uw klant’ de basisregel. Dat De Nederlandsche Bank niet of onvoldoende disciplinerend optrad toen duidelijk werd dat Property Finance en later SNS de regels niet handhaafde, is de kern van deze narigheid. Een bank die de basisregels negeert, laat zich moeilijk vertrouwen om andere regels, voor bijvoorbeeld prudent kredietbeleid, wél te handhaven. Een bank die de basisregel miskent is een gevaar voor zichzelf, voor klanten, voor de bedrijfstak en, zo bleek, voor de belastingbetaler.