Column

Wat moet je kiezen? Werk of vaardigheid?

Keuzes maken, blijkt telkens weer, geeft een hoop mensen een hoop stress. De dagelijkse boodschappen, dat lukt nog wel, mede dankzij de herhaling en de routine. Maar onregelmatige keuzes? Andere zorgpolis? Andere zorgverzekeraar? Een nieuw energiecontract?

Vandaag deel ik in de keuzestress. Wat moet hier als onderwerp de voorkeur krijgen? De evaluatie van het toezicht op stroppenbank SNS Reaal? Die zal het nieuws domineren, vermoed ik. Maar oogt als terugblik. Nee, liever de cijfers van het CBS, het Centraal Bureau voor de Statistiek: in december steeg het aantal werklozen met 15.000 naar 668.000. Groei in het hele jaar: 97.000. Ja, een terugblik, maar ook de basis voor de vraag: hoe is werkloosheid te voorkomen? Moet je kiezen voor het werk van de toekomst? Of voor de vaardigheden van de toekomst?

Twee Amerikaanse onderzoeken hierover trokken de laatste weken mijn aandacht. Onder het motto Wat in de VS gebeurt staat ons ook te wachten, geef ik hier een paar van de uitkomsten. (Voor een internetverwijzing, zei mijn twitteradres @menno_tamminga).

Waar zijn de nieuwe banen en waar niet, is de centrale vraag in een tweejaarlijks onderzoek van het Department of Labor. De uitkomst blijkt nogal voorspelbaar. Veertien van de dertig meest belovende banen zijn gekoppeld aan de gezondheidszorg (dankzij vergrijzing). Vijf van de dertig vind je in de bouwnijverheid. Niet zo raar, want de kaalslag in de recessie heeft vooral de (huizen)bouw getroffen. Als daar weer herstel optreedt, zie je dat terug in de banengroei.

Bieden vaardigheden meer emplooi? Een onderzoek van een organisatie met de hemelse naam Institute for the Future veegt prognoses zoals die van het Labor Department gedecideerd van tafel. De meeste van die voorspellingen zitten er toch naast. Wie zich Institute for the Future noemt en gevestigd is in Palo Alto, Californië, centrum van de Amerikaanse technologie-industrie, kan het weten...

Hun onderzoek is verfrissend bondig, 13 pagina’s. De onderzoekers identificeren zes trends, zoals de opmars van slimme machines en systemen, die zij drivers of change noemen. Die zes zijn de basis voor tien vaardigheden. Zoals: multi-inzetbaarheid in omgevingen met verschillende culturen en talen. Of: vernieuwend leren denken en werken, zowel in witteboordenwerk als in ‘ouderwets’ blauweboordenhandwerk. En: het opbouwen van sociale intelligentie om onder verschillende omstandigheden vertrouwensrelaties te smeden, op korte afstand als je elkaar aankijkt, én over langere afstanden (digitaal).

Een van hun aanbevelingen aan werknemers: breid je vaardigheden uit. En aan onderwijsinstellingen: breid je klantenkring uit voorbij scholieren en studenten. Precies wat de Nederlandse denktank WRR vorig jaar al zei: onderinvestering in menselijk kapitaal is ons grootste probleem.

De eeuwig lerende werknemer moet straks opboksen tegen twee categorieën concurrenten: jongere nieuwkomers van vlees en bloed én jongere machines, de steeds opnieuw programmeerbare robot. Samen zorgen zij voor een ruime arbeidsmarkt, waarop de werkgevers de keuze hebben.

Het weekblad The Economist publiceerde recentelijk een lijstje beroepen met de meeste en de minste kans om overvleugeld te worden door technologie en computers. Tandartsen en dominees laten zich niet inpakken door robotisering, accountants en winkelpersoneel juist wél.

Voor de beste keus citeer ik Bas ter Weel, onderdirecteur van het Centraal Planbureau en arbeidsmarktonderzoeker, op het economie.nl blog. Na een kraakheldere uitleg over de gevolgen van informatie- en communicatietechnologie, kostenverlagingen en fragmentatie van productie- en dienstenketens is zijn conclusie: maak keuzes die verschillende opties openhouden en loop niet te hard van stapel.