VVD vergroot invloed op ambtelijke dienst

De VVD schuift, tegen eerdere eigen principes in, partijleden en sympathisanten naar hoge, ambtelijke posities bij het Rijk. Na drie jaar regeringsverantwoordelijkheid is de liberale traditie, waarin de politieke kleur van een hoge ambtenaar er niet toe doet, aan het vervagen. Eigen mensen krijgen de voorkeur.

Dit blijkt uit een onderzoek over politiek-ambtelijke verhoudingen van Roel Nieuwenkamp, bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, dat vandaag is gepubliceerd.

Nieuwenkamp, die geldt als kenner van het onderwerp, spreekt over een „trendbreuk” bij de VVD. Liberale bewindslieden uit het verleden, zoals Hans Wiegel, Gerrit Zalm of Annemarie Jorritsma, wilden niet eens weten welke politieke kleur een ambtenaar had. Dat is nu anders. „VVD-bewindspersonen willen nu ambtenaren benoemen die men vertrouwt, dus ook partijgenoten. Ook wil men een achterstand inlopen ten opzichte van CDA en PvdA, die eveneens aan partijpolitieke benoemingen deden.”

Nieuwenkamp interviewde 33 hoge ambtenaren (12 secretarissen-generaal of plaatsvervangend secretarissen-generaal en 21 directeuren-generaal) op basis van anonimiteit.

Een directeur-generaal (DG) stelt in het boek: „Politieke benoemingen waren een tijdje uit beeld, maar nu is er wel weer een eruptie.” Een secretaris-generaal zei: „De VVD heeft daar nu een hele structuur en een afsprakenkader voor gemaakt.”

Een andere ambtenaar vertelt over een VVD-kandidaat: „Het was best een aardige kandidaat, maar hij zou niet in ons team passen en had ook een heel andere stijl van leiding geven. Hij werd het niet. Toen werd ik door de bewindspersoon op het matje geroepen dat ik toch maar die meneer moest nemen.”

Nieuwenkamp (zelf eerder lid van het CDA en D66, maar nu partijloos) ontkent dat onder partijpolitieke invloed topambtenaren zijn benoemd die onder de maat waren. „Hooguit kun je zeggen dat bij politieke benoemingen incidenteel niet altijd de beste is aangesteld”, zegt Nieuwenkamp Hij vindt het positief dat nu ook de VVD pogingen doet om goede mensen voor de Rijksdienst te leveren. „Dat vergroot de keuze.”

Sinds 2010 het eerste kabinet-Rutte aantrad, zijn ten minste vijf hoge ambtenaren aangesteld die lid zijn van de VVD of daarmee sympathiseren, blijkt uit een inventarisatie van deze krant. Het gaat om de secretarissen-generaal Pieter Cloo (Veiligheid en Justitie), Renée Jones-Bos (Buitenlandse Zaken) en Erik Akerboom (Defensie). Ook de directeuren-generaal Karel van Oosterom (Buitenlandse Zaken) en Hans Schutte (OCW) horen in dit rijtje. Van Oosterom is nu VN- ambassadeur.