Liever geen brave polderimam

De polderimam: dat was dé oplossing om radicalisering bij moslimjongeren tegen te gaan. Imams die hier worden opgeleid, zijn beter in staat de islam in te bedden in de Nederlandse samenleving. Tenminste, dat bedacht de Haagse politiek in 2004.

Met speciale subsidies zijn sindsdien bij de Vrije Universiteit, de Universiteit Leiden en de Hogeschool Inholland islam- en imamopleidingen van start gegaan. Het resultaat? Bij geen enkele Nederlandse moskee is op dit moment een voorganger in dienst die daar is opgeleid. En Leiden en Inholland hebben inmiddels de stekker uit hun imamopleiding getrokken.

Wat is er misgegaan? Daarover sprak de Tweede Kamer gisteren met minister Bussemaker (Onderwijs, PvdA). Volgens de meest recente cijfers (2013) hebben ongeveer vierhonderd bachelorstudenten en zestig masterstudenten zich ingeschreven voor een islam- of imamopleiding. Minder dan 20 procent heeft een diploma gehaald; vooral in de bachelorfase is de uitval hoog.

Maurits Berger, aan de Leidse universiteit hoogleraar islam in het hedendaagse Westen, denkt dat de imamopleidingen te veel voortkwamen uit de wens van de overheid om radicalisering te bestrijden, en te weinig uit de behoefte van Nederlandse moslims. „Die dachten: is dit een echte religieuze studie, of word ik hier opgeleid tot brave, liberale moslim die een rol moet spelen in het radicaliseringsproces?”

In Leiden is de bacheloropleiding islamitische theologie vorig jaar hervormd tot islamstudies. Berger blijft echter in gesprek met de moskeeorganisaties. „Zij moeten met het initiatief komen, niet de overheid. Als moslims in Nederland een imamopleiding willen beginnen en daarbij onze academische expertise willen gebruiken, dan is dat zeker mogelijk.”

Bij Hogeschool Inholland verdwijnt de imamopleiding. De school heeft de afgelopen jaren alle opleidingen tegen het licht gehouden, zegt collegevoorzitter Doekle Terpstra. „Op de lange termijn bleek de imamopleiding financieel niet houdbaar.”

Alleen aan de VU wordt nu nog een ambtsopleiding tot imam aangeboden. Een flink aantal afgestudeerden heeft werk gevonden als geestelijk verzorger in bijvoorbeeld gevangenissen, het leger of ziekenhuizen, zegt opleidingscoördinator Mohamed Ajouaou. „Daarmee voorzien we in een grote maatschappelijke behoefte.”

Dat vindt minister Bussemaker ook. Zij wil doorgaan met de opleiding aan de VU, zei ze gisteren in de Tweede Kamer. De opleiding heeft volgens de minister meer tijd nodig om zich te bewijzen.

Dat de aanloop van studenten voor de imamopleiding niet heel groot is, komt mede door een gebrekkig perspectief op werk, zegt Ajouaou. „Alle gevangenissen in Nederland zijn bijvoorbeeld inmiddels voorzien van een islamitisch geestelijk verzorger.”

Ajouaou denkt dat zijn afgestudeerden uiteindelijk in moskeeën aan het werk zullen komen. „Moskeeën zijn gewend aan imams die in het buitenland zijn opgeleid – of beter gezegd, geïndoctrineerd – met een bepaalde versie van de islam die ze foutloos kunnen reproduceren. Ik denk dat dit niet meer voorziet in de behoefte van sommige Nederlandse moslims. Die willen een imam die breed onderlegd is en zelfstandig kan denken.”