Hoe SNS Reaal zich arm kocht

De bestuurders van SNS Reaal bezien de wereld en hun eigen bedrijf door een „te roze bril”, vinden de mensen die namens de overheid toezicht houden op de bank en verzekeraar.

Eerst denken de bestuurders zonder problemen in korte tijd een vastgoedbank en een aantal verzekeraars te kunnen kopen - wat de financiële gezondheid „zwaar aantast”. En vervolgens verzetten ze zich eind 2008 tegen staatssteun, omdat ze denken de problemen zelf de baas te kunnen. Als ze toch instemmen met staatssteun, zijn ze heel optimistisch over de snelheid waarmee ze die kunnen aflossen.

De top van SNS Reaal leeft lang in haar eigen realiteit. Want intern waren er in al die jaren genoeg signalen dat het helemaal niet goed ging. En dat ze langzaam de controle over het bedrijf kwijtraken. Verschillende mensen waarschuwden de top, zo bleek eerder uit onderzoek van deze krant. Maar die denkt dat het allemaal wel goed komt. De wereldwijde financiële crisis die volgt na het faillissement van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers is schrikken. Maar ook daarna denken de SNS-bestuurders dat alles goed komt, „als het moeilijke jaar 2009 maar eenmaal achter de rug” is.

Het optimisme van de SNS-top lijkt er voor te zorgen dat ook de toezichthouders – van De Nederlandsche Bank (DNB) en het ministerie van Financiën – de problemen niet lijken te zien. Begin 2009 bespreken ze nog het optimisme en „de kwaliteit” van het SNS-bestuur onder leiding van Sjoerd van Keulen. Maar als in de weken erna de financiële markten weer even aantrekken en de koers van het bedrijf een beetje stijgt, verdwijnt de bank en verzekeraar alweer van de crisisagenda van de overheid.

Het is allemaal te lezen in het kritische rapport van de Evaluatiecommissie Nationalisatie SNS Reaal dat vandaag is verschenen. Het begon al bij de goedkeuring voor de aankoop van vastgoedtak Property Finance in 2006 waarvoor SNS de toestemming van DNB nodig had. Sjoerd van Keulen liet de centrale bank op 26 juli van dat jaar weten dat de gesprekken over de overname „in een stroomversnelling geraakt” waren. Directeur toezicht Arnold Schilder van DNB zag „geen reden” de bank goedkeuring te onthouden. „Mogelijk stellen we voorwaarden.” Dat is opvallend, omdat het DNB-onderzoek dat bij zo’n verklaring van geen bezwaar hoort toen nog moest beginnen. Net als het boekenonderzoek naar het bedrijf.

„De beoordeling” van de centrale bank, zo schrijft de commissie vandaag, „berustte op een waardering van de wijze waarop SNS Reaal zelf de risico’s inschatte [...]”. De toezichthouder liet „zich op alle niveaus leiden door het oordeel van SNS Reaal” over de overname van de vastgoedbank. De toezichthouder hield te weinig rekening met „de mogelijkheden en beperkingen” van de top van het bedrijf en met hun „te rooskleurige inschattingen”.

Toen het ministerie van Financiën In 2008 staatssteun verstrekte, trad eenzelfde mechanisme in werking. Minister Wouter Bos (Financiën, PvdA) had gezegd dat er „schoon schip” moest worden gemaakt bij banken die de steun krijgen. Dat gebeurde niet bij SNS Reaal, dat grote problemen bij de vastgoeddochter moest oplossen. Een divisiedirecteur van DNB: „Wat ons betreft was er niet zo eel reden meer om daar extra druk op te zetten. Men was daar al zeer mee bezig.”

Ook bij andere overnames door SNS Reaal in de jaren erna heeft de centrale bank zich niet kritisch genoeg opgesteld, concludeert de commissie. Na de vastgoedbank volgde de aankoop van onder meer verzekeraar AXA en Zwitserleven. Die overnames werden niet in samenhang beoordeeld. Volgens de commissie stelde DNB vast dat SNS zich aan het „overeten” was op het overnamepad, maar werd er vervolgens „onvoldoende daadkrachtig” opgetreden.