Grieken zijn ‘zwarte vogels’ beu en willen voor crematie kunnen kiezen

Foto Bloomberg News

Nikolaos Pachoumis heeft kleine houten grafkistjes op zijn bureau voor pennen en visitekaartjes. Aan de muur hangen geschilderde iconen en op het wandmeubel staan foto’s van orthodoxe priesters, met lange baarden en zwarte habijten.

Pachoumis, die zijn vader is opgevolgd als begrafenisondernemer, is er duidelijk niet op uit te breken met tradities. Maar hij is ook een zakenman. En die ziet geld in het opzetten van een crematorium in Thessaloniki, de tweede stad van Griekenland.

Griekenland heeft geen crematoria. De invloedrijke orthodoxe kerk, waartoe meer dan negentig procent van de bevolking zegt te behoren, is tegen. En daarom wilde lange tijd geen politicus zijn vingers aan het onderwerp branden.

Sinds 2010 heeft Griekenland echter een wet die crematoria mogelijk maakt. Langzaam is de politiek steun daarvoor gegroeid. Dat komt door een chronisch gebrek aan ruimte op begraafplaatsen, de tanende invloed van de kerk en steun vanuit de EU, die wil dat ook Griekse burgers de mogelijkheid krijgen voor crematie te kiezen.

Pachoumis ziet een gat in de markt, legt hij uit in zijn kantoor. „Als de mogelijkheid eenmaal bestaat, zal twintig procent van de Grieken ervoor kiezen”, voorspelt de begrafenisondernemer, die zelfs in de donkere achterkamer zijn zonnebril op houdt. „Nu is dat maar drie tot vier procent, mensen vinden het te complex.” Tot nu toe moet hij voor klanten die een crematie wensen, uitwijken naar Bulgarije. Dat is een heel gedoe. Veel papierwerk, vertalingen en stempels.

In Sofia, de hoofdstad van Bulgarije, zien ze de Grieken maar wat graag komen. Het crematorium, onderdeel van een begraafplaats aan de rand van de stad, heeft er twee Griekssprekende werkneemsters voor aangenomen. Ze doen goede zaken, want Grieken betalen ten minste het dubbele. Alleen al vanuit Thessaloniki gaat het jaarlijks om naar schatting tweeduizend lichamen.

Toen in dit jaar de man van Sofia Milsky Payet-Burin op 94-jarige leeftijd overleed, stond vast dat hij gecremeerd zou worden. „Hij geloofde niet in God”, vertelt zijn vrouw. Ze heeft slechte herinneringen aan de kerk. Die zwarte vogels die zich overal mee bemoeien, griezelt ze. „Ze proberen altijd mensen te beïnvloeden, vooral op momenten dat zij machtig zijn en de ander kwetsbaar, zoals bij begrafenissen. ”

Zelf was ze te slecht ter been om mee naar Bulgarije te gaan. George Terzakis, een goede vriend van het echtpaar, reisde met het busje mee naar Sofia. Tijdens het wachten op de as heeft hij over de begraafplaats gewandeld – „wat zien Bulgaren er mager en teleurgesteld uit, zeg” – en met de begrafenisondernemer geluncht. Drie uur later konden ze de as ophalen. Geen ceremonie, geen franje.

Leugentjes

Niet alleen het ontbreken van crematoria, ook de opstelling van de kerk weerhoudt veel Grieken van crematie. Priesters weigeren lichamen die gecremeerd worden, te zegenen. Daarom kiezen veel mensen voor een leugentje om bestwil, vertelt Eleftherios Tsalkitzides, een andere begrafenisondernemer in Thessaloniki. De nabestaanden vertellen de priester bijvoorbeeld dat het lichaam een laatste rustplaats krijgt op het platteland, zodat hij toch de ceremonie doet.

De gang naar het platteland is sowieso in trek, want daar is ruimte en zijn de kosten lager. In de grote steden huur je een plek op de begraafplaats in de regel maar voor drie jaar. Als de beenderen daarna schoon zijn, worden ze in een speciale zak of kistje gedaan en naar een soort massagraf in een hoek van de begraafplaats verplaatst. Zit er nog vlees aan de botten, dan moet de familie de huur verlengen. Wie cremeert heeft die pijnlijke dilemma’s niet.

Hoe snel de botten ‘schoon’ zijn, hangt samen met de kwaliteit van de kist, doceert Pachoumis zakelijk. „Neem je een goedkoop exemplaar waarin veel plastic zit, dan gaat het verteren trager en zit je aan het einde met de kosten. Je kunt beter gelijk voor hout gaan.”

De bekendste voorvechter van cremeren is de burgemeester van Thessaloniki, Yiannis Boutaris. Hij verloor zijn vrouw in 2007, toen hij nog geen burgemeester was, maar een bekend ondernemer. Toen bekend werd dat hij haar wilde cremeren, reageerde de kerk negatief en werd haar uitvaart onderwerp van fel publiek debat.

Plannen van de gemeente, aangejaagd door Boutaris, om een crematorium te bouwen liggen echter stil. Dat komt door politieke weerstand op deelgemeenteniveau, legt loco-burgemeester Konstantinos Zervas uit. Er is vraag genoeg. „Onderzoek wijst op dertig crematies per dag alleen al in Thessaloniki. Het is ongelofelijk dat we anno 2013 deze goedkopere en minder milieubelastende faciliteiten nog niet hebben.”

Hij wijst ook op de financiële belangen achter het verzet van de kerk. Een priester krijgt iets toegestoken als hij de rituelen bij het graf doet, zelfs als die maar een paar minuten duren.

In de orthodoxe religie gaat het niet om één groot ritueel, maar ook om een kleine dienst negen dagen na de begrafenis. Na veertig dagen is er nog een dienst, dan weer een na negentig dagen en na een jaar. En dat, zegt Zervas nuchter, „is iedere keer kassa.”