Financiën, DNB faalden met SNS

Het ministerie van Financiën en De Nederlandsche Bank (DNB) hebben van 2006 tot in 2012 te laat en onvoldoende gereageerd op de steeds groter wordende problemen bij SNS Reaal. Dat blijkt uit het vandaag verschenen rapport van een commissie die in opdracht van minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) de nationalisatie van het bedrijf evalueerde.

De toezichthouders hadden al vanaf 2006 te weinig oog voor de risico’s. Eerst bij de vele overnames na de beursgang van SNS Reaal, waarbij DNB de risico’s niet kritisch en inhoudelijk heeft ingeschat. Later bij het verlenen van staatssteun in 2008. Minister Bos (Financiën, PvdA) had daarbij strengere eisen moeten stellen.

Te lang lieten de toezichthouders een ingrijpende herstructurering van de bank en verzekeraar over aan de top van het bedrijf zelf. De toezichthouders hadden zich daar volgens de commissie actiever mee moeten bemoeien, zeker vanaf het moment dat het bedrijf bij de jaarcijfers over 2010 een groot verlies van vastgoeddochter SNS Property Finance bekendmaakte.

Het was het zoveelste signaal dat de bank en verzekeraar in grote problemen verkeerde. Maar pas eind 2011 stelden de toezichthouders een projectteam samen voor oplossingen van de problemen. Het duurt dan nog een jaar voor het bedrijf genationaliseerd zal worden. Pas in het najaar van 2012 „kwam de vaart erin” en neemt het ministerie de regie over. Ook dat had eerder moeten gebeuren, meent de commissie. Het ministerie zou bovendien te laat contact hebben gezocht met de Europese Commissie.

De nationalisatie zelf is volgens de commissie goed verlopen en was onvermijdelijk. „Er was gevaar voor de financiële stabiliteit en bruikbare alternatieven waren niet haalbaar gebleken”, stelt de commissie die bestaat uit voormalig topambtenaar Rein Jan Hoekstra en voormalig pensioenfondsdirecteur Jean Frijns.

Pikant is dat Dijsselbloem al weken voor de daadwerkelijke nationalisatie op 1 februari 2013 voor deze oplossing zou hebben gekozen. In een notitie op 11 januari vraagt een ambtenaar: „Volgens ons is onteigening de enige oplossing die resteert. Bent u hiermee akkoord?” De minister heeft hierop „met ‘een krul’ aangegeven akkoord te zijn met onteigening”. Met de nationalisatie werd voor het eerst gebruik gemaakt van de nieuwe interventiewet, die de onteigening van aandeelhouders mogelijk maakte. De redding kostte de staat 3,7 miljard euro.

De kritiek treft behalve de voormalig president van de centrale bank, ook zijn opvolger Klaas Knot die juist wegens eerdere bankdebacles vanaf 2011 steviger zou gaan optreden. De evaluatiecommissie pleit vandaag onder meer voor een „duidelijker bestuursvorm” bij DNB, „waarbij de president eindverantwoordelijk is en ook extern aanspreekpunt is voor het toezicht op financiële instellingen, naast zijn andere taken”.

Na de staatssteun in 2008 werden er twee overheidscommissarissen aangesteld. De commissie stelt nu dat die een „onmogelijke positie hebben”. Ze dienen het belang van het bedrijf en van het publiek, waardoor ze „ineffectief” zijn. Zo hadden ze een vetorecht, maar president-commissaris Rob Zwartendijk van SNS Reaal zou zijn afgetreden als ze er gebruik van hadden gemaakt. Een aanbeveling is daarom ook om voortaan na staatssteun een overheidstrustee aan de stellen, die het belang van de staat bewaakt.