AP stopt met fotograaf die camera wegshopte. Hoe erg is fotomanipulatie?

Links de originele foto, rechts de foto zoals deze aan AP is geleverd. Foto AP

Pulitzerprijs-winnaar en freelance fotograaf Narciso Contreras photoshopte een foto uit Syrië die hij maakte voor The Associated Press (AP) en verloor daardoor zijn opdrachtgever. Want een foto bewerken kan niet, vindt AP. Maar hoe erg is het dat Contreras een camera die op de foto staat wegshopt? “Onacceptabel”, vindt foto-expert Martijn Kleppe.

Fotomanipulatie gebeurt vaker. Zo zijn er in de afgelopen jaren diverse foto’s gediskwalificeerd door de organisaties van fotowedstrijden omdat er iets aan de foto was veranderd. Vaak gaat het om kleur- of contrastbewerking.

Alleen contrast en belichting ‘aangescherpt’

Vorig jaar ontstond er controverse rond de winnaar van de World Press Photo 2013. Paul Hansen won de prijs met een foto van een Palestijnse begrafenis. In mei van dat jaar werden er vraagtekens gezet bij de echtheid van de foto. Volgens Hansen is de foto integer en dus geen samengestelde compositie of vervalsing. Wel gaf hij toe de contrasten en belichting van het beeld te hebben aangescherpt. Nog dezelfde maand concludeerden foto-experts dat de foto inderdaad integer is. De discussie er om heen loopt nog altijd.

De World Press Photo van 2013. Foto Paul Hansen

Volgens foto-onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en persfotografie-expert Martijn Kleppe is kleur- en contrastbewerking een onderwerp waarover gediscussieerd wordt sinds de opkomst van digitale fotografie:

“Er zijn altijd debatten over de vraag of dit nou wel of niet kan. Het is een grijs gebied.”

De discussie over de echtheid van de foto van Hansen heeft er nu voor gezorgd dat de organisatie van World Press haar regels heeft aangescherpt, zo werd in oktober vorig jaar bekend.

De foto van Contreras is van een andere orde, zo zegt Kleppe. Wat de Mexicaanse freelancer heeft gedaan noemt hij “onacceptabel”.

“Een persbureau zoals The Associated Press moet voor honderd procent kunnen vertrouwen op de echtheid van een foto.”

De hertjesfoto

Ook in Nederland zijn er voorbeelden bekend van controversiële foto’s. In 2008 zegde de Volkskrant de samenwerking op met freelance fotograaf Jean-Pierre Jans. De fotograaf heeft meerdere malen elementen aan zijn foto’s toegevoegd, zoals aan een foto met hertjes. Een jaar later besloot persbureau ANP ook met aangescherpte fotorichtlijnen te komen wat betreft bewerking.

Foto Jean-Pierre Jans

Jans zei toen in reactie tegen fotowebsite PhotoQ dat hij er “niks in heeft gestopt en niks eruit heeft gehaald”. Hij werkt naar eigen zeggen met lagen in het bewerkingsprogramma en dat zou de indruk wekken dat er sprake is van digitale manipulatie.

Volgens Kleppe zal de vraag waar de grenzen liggen op het gebied van beeldbewerking altijd een lastige kwestie blijven:

“Stel dat een sportfotograaf een foto maakt van een doelpunt, maar nét de bal mist. Er zijn mensen die het niet zo erg vinden dat hij de bal er alsnog bij shopt. De fotograaf was te laat, maar de bal was er toch?”

Sleepkabels weggeshopt

Nog eentje dan. Defensiefotograaf Sjoerd Hilckmann kwam in het nieuws toen bleek dat hij voor de Zilveren Camera 2008 een gemanipuleerde foto had ingezonden. Op de foto zijn vier Nederlandse infanteristen te zien die met een terreinauto door de Afghaanse provincie Uruzgan scheuren. Na onderzoek bleek dat de auto kapot was en niet zelf reed, maar werd gesleept. Hilckmann had, om ‘de schoonheid’ te vergroten, de sleepkabels weggeshopt.

“Geen onafhankelijke journalistiek”, stelde de Nederlandse Vereniging van Fotojournalisten. Hilckmann werd niet uit de wedstrijd gehaald. Hij werd derde in de categorie buitenlandse documentairefotografie.

De foto van Sjoerd Hilckmann vóór en na bewerking.

Lees ook onze maandelijkse rubriek waarin Martijn Kleppe bepaalde foto-onderwerpen beschouwt.