Waarom de Syrische president Assad niet wordt vervolgd

Enkele foto’s uit het rapport. De opstellers hebben gezichten zwartgemaakt uit piëteit voor familieleden. Ook zwartgemaakt zijn briefjes die op de lichamen lagen, waarin informatie stond die kan onthullen wie verantwoordelijk was voor hun dood. Foto’s Reuters

De vredesconferentie over Syrië die vandaag begin in het Zwitserse Montreux is overschaduwd door de publicatie van een rapport met foto’s van zo’n 11.000 schijnbaar gemartelde en geëxecuteerde gevangenen in Syrië. Internationaal is er met afschuw gereageerd op het rapport. Als de authenticiteit van de foto’s wordt bevestigd, vormen ze bewijs van systematische misdaden tegen de menselijkheid door het regime.

„Deze beelden zijn uiterst schrikwekkend”, zei een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. „Ze illustreren ogenschijnlijk daden die ernstige internationale misdaden zijn, en we hebben lang gezegd dat degenen die verantwoordelijk zijn voor zulke ernstige schendingen in Syrië ter verantwoording moeten worden geroepen.”

Volgens minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) bevestigen de foto’s nog eens dat president Assad een oorlogsmisdadiger is die voor het Internationaal Strafhof moet verschijnen. „We hebben de morele plicht er alles aan te doen te proberen Assad voor de rechter te brengen”, zei hij gisteren tegen de NOS.

Maar Syrië is geen partij bij het Strafhof, waardoor alleen de VN-Veiligheidsraad kan zorgen dat het hof een onderzoek begint naar misdaden in het land. Rusland en China beschermen het Syrische regime echter consequent tegen iedere vorm van actie door de VN, of het nu gaat om een expliciete veroordeling van geweld tegen burgers, het instellen van een wapenembargo, of verwijzing naar het Strafhof.

Volgens Human Rights Watch (HRW) is ook de Verenigde Staten tegen een proces voor het in Den Haag gevestigde hof. Daar hebben de VS hun „eigen redenen voor”, schreef de mensenrechtenorganisatie in zijn World Report 2014 dat gisteren in Berlijn werd gepresenteerd, waaronder zorgen dat het juridische implicaties kan hebben voor hun bondgenoot Israël.

„Tot dusverre is de enige reactie van [de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken] Kerry op de misdaden: ‘We proberen vrede te bewerkstelligen, als er vrede is zullen de misdaden stoppen’”, zei Kenneth Roth, de directeur van Human Rights Watch, in Berlijn. „Maar we kunnen niet wachten op een vredesakkoord, dat nog een ver vooruitzicht is, voordat er een einde komt aan het vermoorden van 5.000 burgers per maand.”

Op de 55.000 digitale foto’s, die Syrië uit zijn gesmokkeld door een vermeende overgelopen fotograaf van de militaire politie die wordt aangeduid met de codenaam ‘Caesar’, zijn lichamen te zien met tekenen van marteling. Het rapport is opgesteld door drie vooraanstaande mensenrechtenadvocaten, die zijn ingehuurd door Qatar, dat nauw betrokken is bij het Syrische conflict en de rebellen steunt.

Om die reden heeft het Syrische regime de authenticiteit van het rapport in twijfel getrokken. „Als Qatar het heeft gefinancierd dan is het totaal niet geloofwaardig, want Qatar is één van de staten die terrorisme gefinancierd en moordenaars naar Syrië heeft stuurt.”

Maar de Britse mensenrechtenadvocaat Geoffrey Nice, een van de opstellers van het rapport, zegt grondig, integer en onafhankelijk te hebben gewerkt. „Advocaten hebben de getuige uitgebreid ondervraagd om de geloofwaardigheid van zijn verhaal vast te stellen. De foto’s zijn door een forensische patholoog en een professor in de forensische antropologie onderzocht op manipulatie.”

Daarbij sluit het rapport aan op eerdere bewijzen van martelingen en executies in gevangenissen, die mensenrechtenorganisaties hebben gerapporteerd. HRW publiceerde in 2012 een rapport over een „eilandenrijk van foltercentra” verspreid over het land. Op basis van ruim 200 vraaggesprekken met vrijgelaten gedetineerden en met deserteurs uit het leger en de inlichtingendiensten lokaliseerde HRW 27 gevangenissen, waar gedetineerden met kabels of stokken werden geslagen en seksueel werden misbruikt. Dit zou erop kunnen duiden dat er in Syrië veel meer gevangenen zijn vermoord dan de 11.000 die in het rapport van Nice zijn gedocumenteerd.