Oekraïne: hopeloos verdeeld

Steeds chaotischer wordt de situatie in Oekraïne. Met als treurige tussenbalans de dood van drie betogers afgelopen nacht in de hoofdstad Kiev. Waarbij het onduidelijk is of het provocateurs betreft of oprechte demonstranten die zich keren tegen president Viktor Janoekovitsj. Steeds meer lijkt het erop dat Oekraïne, buurland van Rusland én van diverse lidstaten van de Europese Unie, afkoerst op de burgeroorlog die de president juist wilde voorkomen.

Een regime dat allerlei beperkingen oplegt aan de vrijheid van demonstratie, zoals het parlement in Oekraïne recent besloot, maakt zich per definitie verdacht. Een veeg teken is het ook als het binnenlandse ongenoegen wordt geweten aan buitenlandse bemoeienis of inmenging. Dat is wat de Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, gisteren deed door de Europese Unie te verwijten dat zij de oppositie in Oekraïne steunt. Rusland mag zich beschouwen als de bondgenoot van Janoekovitsj’ Oekraïne, dat vroeger deel uitmaakte van de Sovjet-Unie. De president besloot in november onverwacht, met steun van een meerderheid in het parlement, een voorgenomen associatieverdrag met de Europese Unie af te blazen. Met president Poetin van Rusland sloot hij juist een overeenkomst die Oekraïne goedkoper gas oplevert en voor een groot deel verlost van zijn staatsschulden. Hulp die vanuit de – verdeelde – Europese Unie niet te verwachten viel.

Zeker voormalige lidstaten van het Warschaupact, landen die nu deel uitmaken van de EU, is er veel aan gelegen om het grote Oekraïne weg te houden uit de Russische invloedsfeer. Hetzelfde geldt voor een deel, maar ook niet meer dan een deel, van de bevolking. De tweedracht werd recentelijk niet alleen zichtbaar door de demonstraties op het centrale plein in Kiev, maar ook in het parlement. Sommige leden daarvan gingen vorige week met elkaar op de vuist bij de stemming over de wetsvoorstellen die het makkelijker moeten maken om protesten van de bevolking de kop in te drukken. Die wetten hebben tot nu toe niet het effect waarop de regering hoopte. Demonstranten laten zich voorlopig niet monddood maken, ondanks het harde optreden van de politie. De kans op verdere escalatie is groot.

Het is niet de schuld van de Europese Unie dat de onrust in Kiev blijft aanhouden. Die aantijging van minister Lavrov is onzinnig. Maar de EU is evenmin capabel genoeg gebleken om een oplossing te bieden en om een effectief alternatief voor de Russische steun te zijn. Die oplossing zal Oekraïne, een land vrijwel zonder democratische traditie, zelf moeten zoeken. Helaas bestaat er geen reden om aan te nemen dat het verscheurde land daar op korte termijn toe in staat is.