‘Nederlanders slapen beter naarmate ze ouder worden’

De aanleiding

Als je aan Ikea denkt, denk je aan de Billy-boekenkast, Zweedse gehaktballetjes en de speelhoek. Bovenal verfraait Ikea natuurlijk onze huiskamer, badkamer en slaapkamer. Maar het woonwarenhuis stapt nu ook met ons het bed in door ‘onderzoek’ te doen naar onze slaapproblemen en slaapirritaties. Afgelopen vrijdag publiceerde Ikea een persbericht over het slaapgedrag van de Nederlanders. Er werd van alles en nog wat geconcludeerd. Eén op de drie Nederlandse stellen zou het liefst met de rug naar elkaar toe in slaap vallen. Lepeltje-lepeltje is de tweede favoriete slaappositie. Naarmate je ouder wordt zou je beter slapen. Toevallig heeft Ikea ook de nodige kussens, matrassen, opbergmogelijkheden die mogelijke „slaapergernissen” kunnen oplossen. We kijken eerst naar de opbouw van het grote Ikea-slaaponderzoek en checken vervolgens de stelling: „Nederlanders slapen beter naarmate ze ouder worden”.

Waar is het op gebaseerd?

De stellingen in het persbericht zijn gebaseerd op een vragenlijst die is ingevuld door 1.100 Ikea family-leden, klanten die gratis in het systeem staan. Het gaat om leden die het afgelopen half jaar één van hun winkels hebben bezocht. Het doel van het onderzoek is om een „kijkje” te geven en nemen in de Nederlandse slaapkamers. Ikea laat weten hun klanten hierdoor „slimme oplossingen” aan te kunnen bieden.

En, klopt het?

We leggen het slaaponderzoek van Ikea eerst voor aan Lex Olivier, ombudsman van de Marktonderzoek Associatie, de branchevereniging van het Nederlandse marktonderzoek. Het onderzoek is uitgevoerd onder family-leden van Ikea. Toch hebben ze het steeds over ‘de Nederlander’, zegt Olivier. „Dit is een onjuiste benadering.” Niet iedere Nederlander is Ikeaklant en niet iedere Ikea-klant is family-lid, zegt Olivier. In een landelijk representatief onderzoek moet je alle Nederlanders meenemen en alle leeftijdscategorieën en sociale klasse vertegenwoordigen, stelt Olivier.

Ook Hans Hamburger, neuroloog, slaapdeskundige en hoofd van het Amsterdam WaakSlaapCentrum in het Slotervaartziekenhuis, twijfelt aan de kwaliteit en representativiteit van het onderzoek. Als voorzitter van de Nederlandse vereniging voor Slaap- en Waakonderzoek doet hij jaarlijks enquêteonderzoek naar het slaapgedrag van Nederlanders. Hamburger verbaast zich wanneer beddenverkopers als Ikea zich als slaapspecialist presenteren. Je moet natuurlijk niet op een plank gaan liggen, zegt Hamburger, maar het is echt niet zo dat allerlei kussens en matrassen echte slaapproblemen van mensen kunnen oplossen.

Dan de stelling. Mensen slapen juist minder goed naarmate ze ouder worden, zegt Sigrid Pillen slaapgeneeskundige bij Kempenhaeghe, een expertisecentrum voor slaapproblemen. Naarmate je ouder wordt, slaap je korter, lig je vaker wakker en slaap je minder diep, zegt Pillen. Neuroloog Hamburger sluit zich hierbij aan. Eén uitzondering: jonge ouders met baby’s slapen soms wel slechter omdat ze ’s nachts vaker wakker worden, zegt Hamburger.

Ook wetenschappelijk onderzoek spreekt de stelling van Ikea tegen. Stanford University onderzocht in 2004 het slaapgedrag van 3.577 mensen tussen de 5 en 102 jaar oud. In het onderzoek werd de tijdsduur van de verschillende slaapfases bij mensen gemeten. Er zijn in totaal vier slaapfases. In de eerste fase begin je langzaam in slaap te vallen (doezelen). In de tweede fase is het al wat lastiger om wakker te worden en val je in lichte slaap (oppervlakkige slaap). In de derde slaap fase (diepe slaap) reageer je bijna niet meer op wat er in je omgeving gebeurt. Daarnaast is er de REM-slaap. In deze slaapfase zijn je lichaamsspieren uitgeschakeld. In deze slaapfase droom je en kun je vaak na het wakker worden nog onthouden wat je hebt gedroomd. In totaal zijn er gemiddeld 4 cycli van circa 90-100 minuten waarin de verschillende stadia elkaar afwisselen.

Wat blijkt nog meer uit het onderzoek? Het aantal uren dat je slaapt neemt af naarmate de leeftijd toeneemt. Oudere mensen zitten minder in de diepere slaapfases. Vooral na je vijfenzestigste. Dat is ook niet zo gek, zegt Hamburger. Oudere mensen doen minder dan jongere mensen, als je minder doet heb je minder slaap nodig en dus slaap je ook minder. Daarnaast hebben ouderen vaak een slechtere doorbloeding. Hun armen en benen zijn wat kouder, waardoor ze minder makkelijk in slaap vallen. Ze worden eerder wakker met koude voeten.

Dit laatste gegeven leidt meteen naar de Gouden Tip van de slaapexpert voor mensen die lastig in slaap vallen. Drink geen te warme dranken voor het slapen gaan en neem een warme douche. Als je lichaam van binnen kan afkoelen en van buiten warm is, val je makkelijker in slaap, aldus Hamburger. Een extra Ikea-dekentje of warm kruikje is dan misschien toch geen slecht idee.

Conclusie

Ikea publiceerde afgelopen vrijdag ‘het grote slaaponderzoek’. Hierin doen zij beweringen over het slaapgedrag van Nederlanders terwijl zij alleen hun Ikea family-leden een vragenlijst lieten invullen. Zij stelden in het persbericht dat mensen beter slapen naarmate ze ouder worden. Dat staat haaks op wat slaapdeskundigen zeggen en wat wetenschappelijk onderzoek uitwijst. Wij beoordelen de stelling als onwaar.