Misschien komt er nu wel een keertje duidelijkheid

De Amsterdamse advocaat Adèle van der Plas jubelt het uit. „Dit is de redding van onze rechtsstaat.” Ze heeft net een rondje door de sneeuw in Oostenrijk gerend – waar ze een cursus volgt – als ze hoort dat het gerechtshof in Arnhem heeft besloten dat het Openbaar Ministerie een strafrechtelijk onderzoek moet beginnen naar Joris Demmink (66). Van der Plas dringt al jaren aan op berechting van de voormalige secretaris-generaal van het ministerie van Veiligheid, wegens seksueel misbruik van minderjarigen. „Het is verbazingwekkend dat het zo lang heeft geduurd, maar nu komt er wellicht toch nog gerechtigheid.” De doofpot, die de justitiële top volgens haar jarenlang gesloten heeft, gaat eindelijk open.

Van der Plas staat twee Turkse mannen bij – Mustafa en Osman. Zij zeggen door Demmink in Turkije te zijn verkracht in de jaren negentig, toen ze respectievelijk twaalf en veertien waren. De topambtenaar zou daar toen op dienstreis zijn geweest.

Codenaam Zürich

Twee jaar geleden concludeerde het OM na een zogeheten ‘oriënterend onderzoek’ – codenaam Zürich – dat de beschuldigingen van onder meer een in Nederland gehoorde Turkse jongen „niet consistent en gedetailleerd genoeg” waren. Dat was eveneens de mening van de zedenrechercheurs van de Landelijke Expertisegroep Bijzondere Zedenzaken. Ook ander onderzoek leverde geen belastend materiaal op en dus besloot het OM vorig jaar geen strafrechtelijk onderzoek in te stellen.

Het hof in Arnhem oordeelde gisteren echter dat er uit eerdere onderzoeken wel degelijk „voldoende feiten en omstandigheden” naar voren zijn gekomen. Het hof gelast daarom een strafrechtelijk onderzoek naar verdenking van verkrachting van de twee Turkse mannen. Het OM moet onder meer een Turkse politieagent horen die eerder verklaard zou hebben dat hij straatjongens ronselde voor Demmink.

Ook moet Demminks alibi worden onderzocht. De ambtenaar zegt dat de beschuldigingen eenvoudigweg niet kunnen kloppen omdat hij sinds 1986 niet meer in Turkije is geweest. Vorig jaar kreeg het OM de beschikking over een Turks onderzoek naar een aangifte tegen Demmink in Turkije. De Turkse officier van justitie Selim Altay zou hebben vastgesteld dat de topambtenaar op 20 juli 1996 wél in Turkije was.

Advocaat-generaal Gerard Sta zei vorige maand dat bij navraag bleek dat de Turken geen informatie hadden over de in- en uitreisgegevens van Demmink. Het OM wees om die reden het strafrechtelijk onderzoek af. Het hof wil nu duidelijkheid en wil ook onderzoek naar het gebruik van het diplomatiek paspoort door Demmink. Misschien heeft hij dankzij gebruik van een dergelijk paspoort geen sporen achtergelaten.

Het hof vindt dat ook Demmink zelf moet worden gehoord. De raadsheren zeggen „zich te realiseren dat het een uitgebreid en geen gemakkelijk onderzoek kan worden, maar dit doet niet af aan de noodzaak daarvan”. Volgens het hof is een onderzoek „mede gerechtvaardigd vanwege het feit dat de beschuldiging van beklaagde al jarenlang met een zekere regelmaat opdoemt in de media.”

Op het ministerie van Justitie en Veiligheid werd gisteren nogal schamper gereageerd op het besluit van het hof. Op het departement overheerst nog steeds de mening dat er niks mis is met Demmink. Minister Opstelten zei dat „het recht nu zijn loop moet hebben” maar hij wees er ook op dat eerdere onderzoeken van de AIVD, het OM en de Rijksrecherche nooit een begin van bewijs hebben opgeleverd. Opstelten zei nog te moeten bekijken of het departement de advocaatkosten blijft betalen van verdachte Demmink. Bij andere juridische procedures rond Demmink betaalde het departement.

Meer mogelijkheden

Advocaat van der Plas is blij dat het strafrechtelijk onderzoek in ieder geval veel meer mogelijkheden biedt om de waarheid boven tafel te krijgen. „Het oriënterend onderzoek was vrijblijvend, nu is de toepassing van dwangmiddelen mogelijk.” Het OM en de rechter-commissaris kunnen besluiten tot een huiszoeking bij Demmink, zijn telefoon kan worden getapt en er kunnen in Turkije getuigen worden gehoord. Dat was tot nu toe niet mogelijk. Volgens Van der Plas is het ook zaak dat Nederland het Turkse onderzoeksdossier opvraagt dat er over Demmink bestaat omdat dit nieuw materiaal zou bevatten.

De zaak is een tegenvaller voor het OM dat hoopte dat de zaak Demmink na al die jaren vanzelf zou overwaaien. Een woordvoerder van het OM zei gisteren „niet optimistisch” te zijn dat een onderzoek nieuw materiaal zal opleveren. Tegenstanders van Demmink hebben jarenlang beweerd dat hij onaantastbaar is en vanwege zijn bijzondere connecties niet wordt aangepakt. Dat deel van het complot kan sinds gisteren dus de prullenbak in.