Geen EU-referendum voor ‘soeverein volk’

Twee keer parlementariërs, twee keer Europa. In de grote vergaderzaal van de Tweede Kamer werd gisteravond gedebatteerd over de mogelijkheid de burger via een referendum meer directe zeggenschap te geven over Europa. Vlak daarvoor bespraken Kamerleden elders in het gebouw informeel de vraag hoe het nationale parlement meer directe zeggenschap over Europa kan krijgen.

Voor de burger die meer inspraak verlangt, had de Tweede Kamer weinig te bieden. Meer inspraak voor het parlement over Europese wetgeving behoort daarentegen wel tot de mogelijkheden.

Geheel volgens verwachting wees een meerderheid van de Tweede Kamer een referendum af over de overdracht van bevoegdheden aan Europa. Dat de volksvertegenwoordiging er toch over sprak, had te maken met de bijna 64.000 steunbetuigingen die het Burgerforum EU verzamelde om haar een debat te laten voeren over het referendum dat het forum wenst. Sinds 2006 hebben burgers de mogelijkheid de Tweede Kamer te dwingen een onderwerp te bespreken. Daarvoor moeten zij minimaal 40.000 handtekeningen verzamelen.

Burgers die erin slagen een onderwerp op de Kameragenda te plaatsen, krijgen aan het begin van het debat vijf minuten om hun onderwerp toe te lichten. Initiatiefnemer Thierry Baudet greep die kans gisteren met beide handen aan. „De Tweede Kamer staat op het punt haar kernbevoegdheden kwijt te raken. Onze bevolking staat op het punt haar zelfbeschikking te verliezen”, waarschuwde hij.

Vandaar zijn pleidooi voor een volksraadpleging. Thierry: „De marginalisering van ons parlement kan niet zonder expliciete toestemming van de bevolking. Bij een volgende overdracht moeten wij, het soevereine volk van Nederland, daarover geraadpleegd worden.”

Toch vindt een meerderheid van de Tweede Kamer een ongeclausuleerde volksraadpleging niet passen in het Nederlandse staatsbestel. Dat is gebaseerd op de zogeheten representatieve democratie. Eén keer werd van dit principe afgeweken. Dat was in 2005 toen een meerderheid van de Tweede Kamer besloot een referendum over een nieuw Europees Verdrag te houden. Bij een hoge opkomst (63,3 procent) zei 61,5 procent van de stemmers ‘nee’ tegen verdere eenwording van Europa. Hierna wees een meerderheid van de Kamer nieuwe volksraadplegingen over Europa telkens af. Gisteravond bleek het Burgerforum slechts te kunnen rekenen op de steun van PVV, SP, Partij voor de Dieren en 50Plus.

Toch zijn in de toekomst referenda over Europa niet helemaal uitgesloten. Als sprake is van een wijziging van het Europees Verdrag, waarin de machtsverdeling binnen de Europese Unie wettelijk is geregeld, wil een meerderheid van de Tweede Kamer de mogelijkheid van een volksraadpleging wel openhouden. Dat zou kunnen met een raadgevend referendum. Een initiatiefvoorstel uit de Tweede Kamer hiervoor ligt inmiddels bij de Eerste Kamer. Het zal daar binnenkort worden behandeld.

De angst van het Burgerforum is dat – juist om referenda te voorkomen – binnen de Unie zal worden besloten tot „sluipende” overheveling van bevoegdheden, zonder wijziging van het Verdrag. Vandaar dat de groep van Thierry Baudet ook een referendum wil als bevoegdheden op een andere manier worden overgedragen.

Over de eigen positie tegenover Europa hielden Kamerleden gisteravond een informele bijeenkomst. De Tweede Kamer wees vorig najaar uit haar midden VVD’er René Leegte als rapporteur aan die moet onderzoeken hoe het nationale parlement een grotere rol kan spelen in Europese besluitvorming.

Komend voorjaar moet Leegte met zijn bevindingen komen, maar nu al is duidelijk dat hij het vooral in praktische oplossingen wil zoeken. De nationale parlementen van de lidstaten van de Europese Unie zullen meer onderling contact met elkaar zoeken om samen actie te ondernemen tegen onwelgevallige Europese wetgeving.

Extra instrumenten zijn niet nodig, denkt Leegte, want die heeft de Tweede Kamer al voldoende sinds in 2009 het nieuwe Europees Verdrag van kracht werd. „Het gaat er nu om deze instrumenten goed te gebruiken”, zegt hij.