En weer is er onrust over Schiphol

De schaduw van een vliegtuig boven de snelweg, vlak voor de landing op Schiphol. Foto ANP

Oude tijden herleven rond Schiphol. De heftige discussies uit de jaren negentig keren terug nu de politiek zich opnieuw over de luchthaven buigt. Morgen bepalen de Tweede Kamer en staatssecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur, PvdA) of een experiment met een nieuwe manier van baangebruik geslaagd is.

Het nieuwe principe is simpel: gebruik van de vijf start- en landingbanen diegene die omwonenden de minste overlast bezorgen. Is de minst hinderlijke combinatie van banen vol, of niet in te zetten, dan wordt overgestapt naar de tweede combinatie, enzovoort. „Eerlijk, logisch en beter te begrijpen”, vindt Mansveld. En eenvoudiger dan het oude systeem met 35 ‘handhavingspunten’, dat uitging van rekenmodellen.

Tenminste, zo denkt Mansveld erover, gesteund door het officiële overlegorgaan over Schiphol, de Tafel van Alders, genoemd naar de voorzitter, oud-minister Hans Alders. Aan zijn tafel praten bestuurders uit de regio, vertegenwoordigers van Schiphol, de luchtvaartsector en omwonenden mee over de luchthaven. Alleen voelen niet alle omwonenden zich vertegenwoordigd door de Tafel.

En die bewoners roeren zich flink, waarbij ze hun bestuurders een eind meeslepen. Ze hóren toch meer vliegtuigen? Ze hébben toch meer last van het lawaai? In Aalsmeer is tussen 1 oktober en nu 660 keer geklaagd over vlieglawaai. Dat was een jaar geleden 443 keer. In Uithoorn 2.100 keer. „Het protest groeit”, zegt Rik Rolleman, wethouder van Aalsmeer.

Dat het juist nu hoog oplaait, ligt niet alleen aan het Tweede Kamerdebat. Er is ook verwarring ontstaan over de cijfers die Schiphol levert. Op verzoek van de gemeente Amstelveen en de Amsterdamse stadsdelen Zuid en Zuidoost verrichtte het bureau Helios een contra-expertise op de officiële gegevens over het aantal starts en landingen. Die gemeenten hebben vooral last van de Buitenveldertbaan en zij merkten dat tijdens het experiment juist die baan – de hinderlijkste van allemaal – intensief gebruikt werd.

Dat klopte. Er was véél op gevlogen. Binnen de marges van de afspraken, maar toch. De luchtverkeersleiding liet weten dat de overschrijding in 96 procent van de gevallen te verklaren viel uit de voorschriften: weersomstandigheden, onderhoud aan de baan. Helios keek er nog eens naar en concludeerde dat maar 71 procent van de overschrijding verklaarbaar was.

Dat de Tafel het Helios-rapport in hoofdlijnen naar de prullenmand verwees, heeft het wantrouwen alleen maar gevoed. De bewoners aan de Tafel worden verdacht gemaakt. Alternatieve actiegroepen met namen als Platform Oegstgeest Ziet Ze Vliegen, Schiphol Watchers Hoofddorp, Floriande TegenGeluid, en Goed-aardig Heemskerk sturen mails vol berekeningen. En ze kijken met een schuin oog naar het noorden, waar de Groningers ook een machtig bedrijf – de NAM – en het kabinet op de knieën kregen.

Zo lijkt het of het Schipholspook is teruggekeerd. „Mensen hebben een tijd meebewogen met Alders”, zegt Kamerlid Liesbeth van Tongeren (GroenLinks). „Ze zijn goed van vertrouwen geweest, maar nu teleurgesteld.” Wethouder Jan Willem Groot van Amstelveen, die van mening is dat het nieuwe systeem kan worden ingevoerd, onderstreept wel het belang van duidelijkheid over de cijfers. „Als Schiphol goed uitlegt waarom er meer over een bepaalde baan wordt gevlogen, zullen de bewoners het eerder accepteren.” Kamerlid Sander de Rouwe (CDA) zegt voor het eerst in jaren weer mailtjes over de overlast te krijgen: „Al is het nog niet de massale onrust van de jaren negentig.”

In de jaren negentig werd hartstochtelijk gediscussieerd over de aanleg van een vijfde baan. Overal ontstonden bewonersorganisaties. De Bijlmerramp van 1992 lag vers in het geheugen en veiligheid was een issue. Toch ging de discussie vooral over geluid. Het Meldpunt Geluidhinder werd jaar na jaar plat gebeld.

De hernieuwde protesten over geluidsoverlast zijn ingegeven door de hedendaagse claimcultuur, zegt emeritus hoogleraar luchtvaarteconomie Hugo Roos. „Mensen willen schadevergoeding.” Hij noemt de geluidsdiscussie „een luxeprobleem”. „In vergelijking met andere luchthavens in de wereld doet Schiphol het buitengewoon goed. Er landen moderne vliegtuigen, er is ongelooflijk veel gedaan aan geluidsisolatie, en overal in de wereld ligt bebouwing dichter bij de luchthaven dan bij Schiphol.”

De staatssecretaris zal zich geen zorgen maken: er is morgen naar verwachting een ruime meerderheid voor haar voorstel. Wel ligt het lastig bij haar eigen achterban in Noord-Holland. PvdA-Statenlid Gohdar Massom zegt sinds het Helios-rapport te twijfelen aan álle cijfers van Schiphol. Hij heeft een brief opgesteld voor partijgenoot en Kamerlid Attje Kuiken, woordvoerder Schiphol in de fractie. De brief is ondertekend door lokale fracties en bestuurders.

Het brengt de PvdA-fractie in de Kamer in een moeilijke positie. Terwijl de achterban moppert, moet de partij meestemmen om de coalitie niet in gevaar te brengen. Geen fijn nieuws met de gemeenteraadsverkiezingen in zicht. Het maakt de partij kwetsbaar voor aanvallen van concurrent GroenLinks, die de stemmen van boze PvdA’ers maar wat graag opraapt.

De fractie schuift het definitieve besluit over het nieuwe stelsel dan ook voor zich uit. Kuiken zegt er „positief” tegenover te staan maar wacht nader onderzoek van Alders af. Alders komt uiterlijk 1 mei met zijn conclusies – na de verkiezingen dus.

Alle betrokkenen weten dat vliegen zonder herrie onmogelijk is. Ook Kuiken erkent dat: „Ik ben niet naïef. Ik heb niet de illusie dat ik iedereen gelukkig kan maken. Vliegen zorgt nu eenmaal voor overlast.”