De burger wordt nog even gespaard

De stijging van gemeentelijke heffingen is dit jaar de kleinste in een kwart eeuw. Dat heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bekendgemaakt.

De ruim 400 gemeenten verwachten 8,7 miljard euro te innen, een toename met 1,4 procent. De onroerendezaakbelasting (ozb) stijgt met 3,4 procent, tegenover 5,4 procent in 2013. De reinigingsheffing – belasting voor ophalen en verwerken van afval – daalt gemiddeld 1,4 procent, een gevolg van een ruim aanbod aan afvalverwerkingsbedrijven. Bouwvergunningen leveren gemeenten liefst 10 procent minder inkomsten op, door het stilvallen van bouwprojecten.

„Een bijzondere ontwikkeling”, zegt Maarten Allers, hoogleraar economie van decentrale overheden, verbonden aan onderzoekscentrum Coelo van de Rijksuniversiteit Groningen. De geringe stijging is ook bijzonder omdat gemeenten kampen met financiële krapte. „Blijkbaar zien gemeente de eigen heffingen niet als een belangrijk instrument om meer inkomsten te vergaren.”

Die houding van gemeenten is te verklaren: lokale belastingen vormen slechts een beperkt deel van hun inkomsten. Het meeste geld krijgen zij binnen via het Rijk – goed voor bijna de helft van de lokale inkomsten. Gemeentebelastingen vormen slechts 17 procent van de inkomsten. En de helft ervan moeten gemeenten uitgeven voor de taak waarvoor het is geïnd: de reinigingsheffing moet worden besteed aan reiniging.

En toch, zegt Allers, in theorie zijn gemeenten vrij om de ozb zo hoog te maken als ze zelf willen. Er geldt weliswaar een ‘macronorm’ – niet meer dan 3,5 procent groei – maar die is voor alle gemeenten samen. Het is een afzonderlijke gemeente dus niet verboden de ozb met, zeg, 20 procent te verhogen.

„Als een gemeente in geldnood zit, is een extreme verhoging van de ozb een optie”, zegt Allers. „Vroeger gebeurde dat weleens. Het lijkt er nu dus op dat de nood nog niet echt hoog is.”

Dat kan volgend jaar weleens anders zijn, zegt hij. Dan krijgen gemeenten te maken met de miljardenbezuinigingen op nieuwe lokale taken, zoals de langdurige zorg.

Allers’ onderzoekscentrum Coelo becijferde onlangs dat alle gemeenten samen in 2017 zullen kampen met een gat van 6 miljard in hun begroting. „Dat kunnen ze niet dekken met hun belastingen. Maar ik verwacht wel dat zij hun heffingen komende jaren forser laten stijgen dan in 2014.”