‘Als Bill iets zegt, luistert men’

Een Pakistaanse gezondheidswerker gaat van deur tot deur in Rawalpindi om kinderen een vaccin te geven tegen polio. De Gates-stichting speelt een sleutelrol in de wereldwijde campagnes tegen polio. Foto AP

Stafleden van de Bill and Melinda Gates Foundation, de grootste private donor ter wereld, zijn regelmatig in Nederland „om te kijken of onze en jullie neuzen nog dezelfde kant op staan”. Vorig jaar toonde oprichter Bill Gates zich bij een bezoek aan Nederland bezorgd om de bezuinigingen op ontwikkelingshulp. Ook Gates’ belangrijkste uitvoerende kracht, de arts Chris Elias, die als hoofd ontwikkeling bij de BMGF belast is met alle projecten op het gebied van landbouw, gezinsplanning, voeding en vaccinatie, is niet helemaal gerust op de accentverschuiving van klassieke hulp naar handel, die onder minister Ploumen in Nederland plaatsvindt.

„De mythe dat ontwikkelingshulp niet werkt, een mythe die de laatste jaren rondwaart, heeft een schadelijke uitwerking,” zegt hij. „Die mythe maakt het landen, die door de crisis zoeken naar besparingen, wel heel makkelijk om te bezuinigen op ontwikkelingshulp. Maar kijk wat we bereikt hebben op het gebied van polio. Zonder ontwikkelingshulp was dat nooit gelukt.”

Elias glimt als hij het wapenfeit noemt dat vorige week bekend werd: na een massale inentingscampagne waartoe in 1995 besloten werd, is India polio-vrij verklaard. „India,” zegt Elias, „had begin jaren negentig nog de helft van de poliogevallen. Al strijdend tegen polio heeft India zijn kinderen in kaart gebracht, bekeken waar gezondheidsposten zijn en waar die nog nodig zijn. Dat is van blijvende waarde bij de bestrijding van andere ziektes, zoals malaria”.

Wat vindt u van het besluit van de Nederlandse regering hulp veel meer via handel te laten verlopen?

„Ik vind dat niet ongunstig, zolang de Nederlandse regering ook aan klassieke ontwikkelingshulp blijft doen. Natuurlijk hebben ontwikkelingslanden behalve hulp ook investeerders nodig. Sterk in opkomst zijn bovendien publiek-private partnerschappen, waarin ontwikkelingsorganisaties samenwerken met bedrijven. Zo werken overheden, waaronder de Nederlandse, het bedrijfsleven én internationale hulporganisaties in Genève aan het Roll-Back Malaria initiatief.”

De Gates-foundation kiest doorgaans concrete doelen, zoals het bestrijden van ziektes, en probeert die vervolgens met massale inzet van geld en mobiliserend vermogen en lobbywerk bij bedrijven, regeringen en ngo’s te halen. Deze liefdadigheid is even professioneel opgezet als nobel, oordelen critici, maar blijft symptoombestrijding, zolang arme landen in hun ontwikkeling worden benadeeld door corruptie van hun elites, door oneerlijke handelsregels en grootschalige belastingontduiking van bedrijven.

U reist door naar Davos om samen met Bill Gates bij de daar voor het World Economic Forum verzamelde elites van politiek en bedrijfsleven te ijveren voor meer filantropie. Maar kan de Foundation zich niet beter richten op factoren die armoede in stand houden?

„Zelfs al zouden corruptie, verstorende landbouwsubsidies en belastingontduiking verdwijnen, dan nog zou nodig blijven wat wij doen. We richten ons in Afrika bijvoorbeeld bij uitstek op kleine boeren en proberen die te voorzien van de juiste zaden en kennis om ze te laten aansluiten bij regionale of zelfs landelijke economische productieketens.”

Uw stichting werkt veel in India. Daar heeft de regering een voedselprogramma ingesteld voor de armen. Het eten wordt bij lokale boeren gekocht. De VS en de EU verzetten zich hier in handelsfora tegen.

„Ik ben niet op de hoogte van het handelsdebat in India. Zaak is wel dat leiders aandacht hebben voor de potentieel negatieve kanten van handelsakkoorden. De wereld wordt steeds welvarender. In 2035 zullen er geen arme landen meer zijn, schrijft Bill Gates in onze jaarlijkse nieuwsbrief. Maar er zullen natuurlijk nog wel arme mensen zijn. Hulp blijft daarom nodig. Ons werk is om de stem van de filantropie te laten klinken en zo de aandacht van het publiek daarop te richten.”

Wat is die ‘stem van de filantropie’?

„Ik werk al dertig jaar in ontwikkelingshulp. Als ik iets zeg luistert slechts een beperkt aantal mensen. Maar als Bill iets zegt, luisteren talloze mensen door zijn statuur, zijn succes en zijn rijkdom. Hij kan dus iets betekenen als het gaat om het belang van hulp en het tegen gaan van de mythes over armoede.”

De Foundation heeft jaarlijks 3,4 miljard dollar te vergeven. Dat geld wordt deels verdiend door te beleggen in de mondiale oliesector en in fastfood. Walmart, McDonalds, Shell het zijn bedrijven die onder vuur liggen vanwege slechte arbeidsomstandigheden, ongezonde producten of milieuvervuiling.

„De beleggingspoot en de liefdadigheidspoot zijn bij de Foundation strikt gescheiden. Ik heb geen zicht op onze beleggingsbeslissingen en kan daar dus ook niets over zeggen.”

De Gatesfoundation probeert de gezondheidszorg in Afrika vooruit te helpen, waar overgewicht steeds sterker de gezondheidszorg belast. De Trust belegt in McDonalds en het moederbedrijf van Kentucky Fried Chicken. U moet aan die paradox toch wel eens een gedachte gewijd hebben.

„Zoals ik zei: de stichting waar ik voor werk, concentreert zich op ontwikkelingshulp.”