‘Ze hebben liever geïndoctrineerde imams’

De polderimam: dat was dé oplossing om radicalisering bij moslimjongeren tegen te gaan. Imams die hier worden opgeleid, zijn beter in staat de islam in te bedden in de Nederlandse samenleving. Tenminste, dat bedacht de Haagse politiek in 2004.

Met speciale subsidies zijn sindsdien bij de Vrije Universiteit, de Universiteit Leiden en de Hogeschool Inholland islam- en imamopleidingen van start gegaan. Het resultaat? Bij geen enkele Nederlandse moskee is op dit moment een voorganger in dienst die daar is opgeleid. En Leiden en Inholland hebben inmiddels de stekker uit hun imamopleiding getrokken.

Wat is er misgegaan? Daarover vergadert de Tweede Kamer morgen met minister Bussemaker (Onderwijs, PvdA). Volgens de meest recente cijfers (2013) hebben ongeveer vierhonderd bachelorstudenten en zestig masterstudenten zich ingeschreven voor een islam- of imamopleiding. Minder dan 20 procent heeft een diploma gehaald; vooral in de bachelorfase is de uitval hoog.

Maurits Berger, aan de Leidse universiteit hoogleraar islam in het hedendaagse Westen, denkt dat de imamopleidingen te veel voortkwamen uit de wens van de overheid om radicalisering te bestrijden, en te weinig uit de behoefte van Nederlandse moslims. „Die dachten: is dit een echte religieuze studie, of word ik hier opgeleid tot brave, liberale moslim die een rol moet spelen in het radicaliseringsproces?”

In Leiden is de bacheloropleiding islamitische theologie vorig jaar hervormd tot islamstudies. Berger blijft echter in gesprek met de moskeeorganisaties. „Zij moeten met het initiatief komen, niet de overheid. Als moslims in Nederland een imamopleiding willen beginnen en daarbij onze academische expertise willen gebruiken, dan is dat zeker mogelijk.”

Bij hogeschool Inholland verdwijnt de imamopleiding. De school heeft de afgelopen jaren alle opleidingen tegen het licht gehouden, zegt collegevoorzitter Doekle Terpstra. „Op de lange termijn bleek de imamopleiding financieel niet houdbaar.”

Terpstra vindt het jammer dat hij een streep door de opleiding moest zetten, omdat hij denkt dat ze belangrijk was voor de integratie van moslims in Nederland. „Maar er studeerden te weinig mensen af. De lat moet voor elke opleiding even hoog liggen, dus we moesten er wel mee stoppen.”

Alleen aan de VU wordt nu nog een ambtsopleiding tot imam aangeboden. Een flink aantal afgestudeerden heeft de afgelopen jaren werk gevonden als geestelijk verzorger in bijvoorbeeld gevangenissen, het leger of ziekenhuizen, zegt Mohamed Ajouaou, coördinator van het Centrum voor islamitische theologie van de VU. „Daarmee voorzien we in een grote maatschappelijke behoefte.”

Dat de aanloop van studenten voor de imamopleiding niet heel groot is, komt mede door een gebrekkig perspectief op werk, zegt Ajouaou. „Alle gevangenissen in Nederland zijn bijvoorbeeld inmiddels voorzien van een islamitisch geestelijk verzorger. Daarbij komt: het verdient niet veel. Onze gewone islamitische theologieopleiding doet het overigens boven verwachting goed. Daar zitten op dit moment 57 studenten op.”

Tot een benoeming in een moskee is het de afgelopen jaren dus nog niet gekomen, maar Ajouaou denkt dat zijn alumni uiteindelijk ook daar aan het werk zullen komen. „Moskeeën zijn gewend aan imams die in het buitenland zijn opgeleid – of beter gezegd, geïndoctrineerd – met een bepaalde versie van de islam die ze foutloos kunnen reproduceren. Ik denk dat dit niet meer voorziet in de behoefte van sommige Nederlandse moslims. Die willen een imam die breed onderlegd is en zelfstandig kan denken.”

Wanneer wordt de eerste moderne, bij de VU opgeleide imam aangesteld bij een Nederlandse moskee?

Ajouaou is even stil. Dan voorspelt hij: „Binnen nu en drie jaar. De tijd is er rijp voor.”