Koning portretteren op afstand gaat niet

illustratie Hajo

De opdracht voor het nieuwe staatsieportret van de koning is een voorbeeld van wanbeleid van OC&W, de bekrompenheid van de RVD, het Mondriaanfonds en de door hun aangestelde commissies van specialisten.

Ik verbaas me over de nonchalance van de twaalf genomineerde kunstenaars. Het kader waarbinnen deze kunstenaars een opdracht krijgen, is niet alleen te beperkt door de veel te korte periode om het portret van de koning te schetsen. Maar de omschrijving van de opdracht toont gebrek aan kennis en inzicht in beeldend auteurschap, in de volle breedte.

Opnieuw is de RVD, als representant van onze koning, een storende factor: de twaalf kunstenaars krijgen geen toegang tot de koning zelf en mogen alleen gebruik maken van bestaande foto’s. Waarom nemen kunstenaars genoegen met zo weinig begrip? Heeft dan niemand ooit gehoord dat de interactie tussen kunstenaar en model van wezenlijk belang is voor een goede portretfoto? Dat weet je toch als je het werk van Rineke Dijkstra kent? Het staat in al haar boeken beschreven? Het moet gebeuren op het moment van fotograferen zelf! En dan nemen we genoegen met stand-in schetsfoto’s met een oranje das? De koning was toch al zo door Rineke Dijkstra gefotografeerd?

En is er geen enkele schilder bij die de koning in levende lijve wilde schilderen? Zoals ooit Velázquez? Of Lucian Freud die zijn koningin als aapje schilderde? Dat moet voor menig kunstenaar toch het summum zijn om het gekras van stift of penseel in samenzang te horen met gekuch en ademhaling van de koning?

Willen de kunstenaars dan niet de ware man (aard) achter de koning ontdekken? Geen enkele nieuwsgierigheid naar de koning als mens? Met hem communiceren? Er is bijvoorbeeld ook geen enkele striptekenaar bij de eerste twaalf schetsmakers geselecteerd, daar is men gewoon niet opgekomen omdat veel disciplines nog steeds ongezond gescheiden zijn. Kunstbeursgangers komen nou eenmaal niet naar de jaarlijkse stripweekdagen.

Hans Broek heeft een rasterfoto van Koos Breukel letterlijk nageschilderd en Iris van Dongen het portret van de koning als prins, door Koos Breukel gemaakt voor de Elsevier in 2011, zonder zijn naam te vermelden. Is dat plagiaat of vrijheid van artistieke interpretatie?

Alle kunstenaars hebben genoegen genomen met foto’s die te downloaden zijn op koninklijkhuis.nl, voorgecensureerde rotzooi die door jan en alleman gratis worden gedownload om koektrommels, bierviltjes en tulpenvaasjes mee te decoreren.

Maar de kunstenaar Luc Tuymans in de selectiecommissie is een grote naam waar ze zich achter kunnen verschuilen.

Overigens hadden Koos Breukel en ik op verzoek van twee scouts, die beiden tien kunstenaars mochten aanbrengen, een voorbeeld ingestuurd, hoe een mooi staatsieportret er uit kan zien – een logische vraag als je weet hoeveel foto’s Breukel van het koninklijk paar heeft gemaakt. Maar ze vonden ons te oud om mee te doen. De meeste voorstellen voor het nieuwe staatsieportret zijn aftreksels van de voorgeselecteerde foto’s uit angst om op te vallen. Nietszeggendheid is het ergste wat ons en de koning kan overkomen.