Europees liberaal lijsttrekkersduo is risico voor Rutte

Met twee Brusselse politieke zwaargewichten aan het hoofd gaan de Europese liberalen campagne voeren voor de Europese Parlementsverkiezingen van eind mei. Gisteren besloot de liberale koepelpartij ALDE, waarvan VVD en D66 deel uitmaken, dat de huidige Europese liberale fractieleider Guy Verhofstadt én Eurocommissaris Olli Rehn (Economische en Monetaire Zaken) „samen” de campagne zullen aanvoeren.

Het Belgisch-Finse duolijsttrekkerschap is een Europese primeur van deels Nederlandse makelij: premier Mark Rutte (VVD) kreeg van Verhofstadt op Twitter een bedankje voor zijn bemiddeling.

Voor het eerst schuiven Europese partijfamilies ( liberalen, christen-democraten, socialisten, groenen) voor de Europaverkiezingen kandidaten naar voren voor de opvolging van de voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso. Zo moet de kiezer het gevoel krijgen dat hij echt wat te kiezen heeft in Europa.

Maar bij de Europese liberalen dreigde dit democratische experiment te ontaarden in een interne vete: veertien liberale partijen, waaronder de Duitse FDP en de Britse LibDems, omarmden vorige maand in een brief de Fin Rehn als ‘lijsttrekker’. Andere partijen, waaronder VVD en D66, steunden de Belg Verhofstadt. Vorige week bleek uit e-mails die waren gelekt naar The Financial Times dat Rehn een verkiezingsdebat met Verhofstadt, zoals bij echte primaries, had geweigerd.

Twee leiders uit beide kampen, VVD-leider Rutte en FDP-leider Christian Lindner, kregen het verzoek de strijd te sussen. Verhofstadt wordt nu officieel kandidaat voor de opvolging van Barroso. En Rehn wordt voorgedragen voor „één van de andere hoge posten in de EU” op economisch of buitenlands-politiek terrein. Naar verluidt wil Rehn eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem (PvdA) opvolgen.

Het akkoord is voor zowel Verhofstadt als Rehn acceptabel. De kans dat Verhofstadt Barroso opvolgt is hoe dan ook nihil, omdat ALDE klein zal blijven in vergelijking met socialisten en christen-democraten. Maar de Belgische oud-premier ligt nu wel aan kop om zijn Europese liberale fractievoorzitterschap te behouden. Deze rol ligt het uitgesproken politieke dier Verhofstadt goed. Rehn, retorisch minder begaafd maar alom gewaardeerd als kundig bestuurder, versterkt zijn aanspraak op een nieuwe Brusselse topfunctie.

Riskant is de deal vooral voor de bemiddelaar. Rutte en de VVD hopen met de steun voor Verhofstadt, een machtige ‘partijgenoot’ uit een buurland, maximale invloed uit te oefenen in Brussel. Maar Verhofstadt is ook een overtuigd Europees federalist. In het eurosceptische Nederland, ook binnen de VVD, stuit dit op veel onbegrip. De PVV en andere partijen proberen de VVD zoveel mogelijk met Verhofstadt in verband te brengen.

In die zin maakt het experiment met Europese lijsttrekkers de verkiezingen in Nederland nu al een stukje ‘Europeser’ dan in het verleden. Alleen dreigen juist de anti-Europese partijen ervan te profiteren.