denken @nrc.nl

Dedain richting beeldende kunst

vindt Willem van Zoetendaal ontwerper/uitgever in Amsterdam

De opdracht voor het nieuwe staatsieportret is een voorbeeld van wanbeleid van OC&W, de bekrompenheid van de RVD, dedain van het Mondriaanfonds en hun aangestelde commissies van specialisten. Ook verbaas ik me over de nonchalante betrokkenheid van genomineerde kunstenaars. Zij kregen een krappe schetsperiode, mochten de koning niet zelf fotograferen, maar moesten het doen met gratis te downloaden foto’s van de RVD. Waarom nemen kunstenaars genoegen met zo weinig begrip voor hun positie? Heeft dan niemand ooit gehoord van het feit dat de interactie tussen kunstenaar en model van wezenlijk belang is voor het maken van een goede portretfoto? Dat weet je toch als je bijvoorbeeld het werk van Rineke Dijkstra kent? Zelf zegt zij in haar boeken dat het moet gebeuren op het moment van fotograferen zelf. En dan nemen we genoegen met stand-in schetsfoto’s met een oranje das?

En is er geen enkele schilder bij die de koning in levende lijve wilde schilderen? Zoals ooit Velázquez? Of Lucian Freud die zijn koningin als aapje schilderde? Dat moet voor menig kunstenaar toch het summum zijn om het gekras van stift of penseel in samenzang te horen met gekuch en ademhaling van de koning? Willen de kunstenaars dan niet de ware man achter de koning ontdekken?

En waarom is er geen enkele striptekenaar bij de eerste twaalf schetsmakers geselecteerd? Het antwoord: veel kunstdisciplines zijn nog steeds ongezond gescheiden. Kunstbeursgangers laten zich nu eenmaal niet zien op de jaarlijkse Stripweek. Genomineerde Hans Broek heeft een rasterfoto van fotograaf Koos Breukel letterlijk nageschilderd en winnares Iris van Dongen het portret van de koning als prins, door Breukel gemaakt voor Elsevier in 2011, zonder zijn naam te vermelden. Is dat plagiaat of vrijheid van artistieke interpretatie? Overigens hadden Koos Breukel en ik op nadrukkelijk verzoek van twee scouts, die beiden tien kunstenaars mochten aanbrengen, een voorbeeld ingestuurd van hoe een mooi staatsieportret er uit zou kunnen zien – een logische vraag als je weet hoe veel foto’s Breukel van het koninklijk paar heeft gemaakt. Maar ze vonden ons toch te oud om mee te doen.

De meeste voorstellen voor het nieuwe staatsieportret zijn aftreksels van RVD-foto’s, vanuit het angstige motief om vooral niet op te vallen. En nietszeggendheid is het allerergste wat ons en de koning kan overkomen.