Alles gebeurt deze week in Zwitserland In Davos praten ze overde wereldeconomie

Is het een vrijblijvende wederzijdse schouderklop van de machtigen der aarde, of is het een gezamenlijk moment van oprechte contemplatie en diepgaand discours? Het World Economic Forum, dat vandaag begint in het Zwitserse plaatsje Davos, is van oudsher alle twee tegelijk. 2.762 al dan niet zelf benoemde kopstukken uit het internationale bedrijfsleven, universiteiten en overheden strijken neer voor vijf dagen van ontmoetingen en discussie over de wereldproblematiek.

Wat in 1971 begon als een select gezelschap is uitgegroeid tot een enorme bijeenkomst met een inmiddels rijke traditie. Al op het vliegveld van Zürich, in de rij voor de gereserveerde bussen die op en neer rijden naar Davos, heerst doorgaans al de sfeer van een reünie. Oude bekenden begroeten elkaar en pakken de draad op van gesprekken die ze een jaar eerder zijn begonnen in Davos – of in andere trefpunten, waar ook ter wereld, waar de kosmopolitische mens uit de hogere lagen van politiek en economie zijn soortgenoten tegen het lijf loopt.

Eenmaal in het bergdorp blijkt dan dat deze soort, wel spottend aangeduid als ‘de Davos-mens’, de doorgaans besneeuwde straten goeddeels heeft overgenomen. Met pasjes voor het Congrescentrum om de nek, en over de schouder een tas met het beeldmerk van het World Economic Forum, verplaatst men zich met de stevige pas en gedecideerde blik die in New York of Shanghai gewoner zijn dan in een vriendelijk wintersportplaatsje.

De Davos-mens is overigens al jaren niet meer de Amerikaanse of Europese blanke man van middelbare leeftijd met een glanzend cv en/of dito bankrekening. Het aantal deelnemers uit Afrika, de Arabische wereld en vooral Azië is sterk toegenomen, net als het aantal vrouwen. Voor veelbelovende young global leaders is uitdrukkelijk plaats gemaakt. En vertegenwoordigers van vakbonden, non-gouvernementele- en mensenrechtenorganisaties worden ook uitgenodigd om deel te nemen aan deze vijfdaagse internationale netwerkmarathon.

Dresscode

De dresscode is een compromis, dat fraaie combinaties oplevert in een hybride stijl die het best omschreven kan worden als boers-chique: zakelijk boven de enkel of kuit, praktisch daaronder, denk stevige stappers, bergschoenen, moonboots – want de bankdirecteur in zijn stijlvolle maatpak of de minister in haar smaakvolle ensemble moeten wel door de sneeuw en modder naar hun volgende afspraak kunnen baggeren.

Het formele deel van het forum vindt grotendeels plaats in een veelheid van zalen en zaaltjes in het Congrescentrum dat in het hart van het dorp ligt. Vanaf ’s morgens vroeg tot het eind van de middag wordt daar op alle mogelijke manier gesproken over de toestand in de wereld van geld en politiek, wetenschap en technologie, en de ontwikkelingen zowel in rijke als arme landen. Maar ondertussen waaieren deelnemers ook uit naar de vele hotels en restaurant in het dorp, voor informele bijeenkomsten, lunches, recepties en feesten – vaak gesponsord door grote bedrijven, soms opgeluisterd door de aanwezigheid van wereldsterren. Daar gaat het netwerken door tot laat in de avond, of zelfs diep in de nacht.

Wie meent de belangrijkste wereldproblemen te bespreken, staat bloot aan kritiek. Want heeft het World Economic Forum wel altijd de vinger aan de pols van de planeet? Vaak niet: het forum, dat te boek wil staan als een bijeenkomst van visionaire politieke, intellectuele en zakelijke leiders, sprak vaak over de thema’s van morgen zoals die zich vandaag voordeden. Begin 2007, toen het al rommelde op Amerikaanse woningmarkt, beklaagde econoom Nouriel Roubini zich er over dat hij in Davos de enige was die bij zijn weten waarschuwde voor een mogelijke Amerikaanse recessie.

Begin 2008, zes maanden voordat het bankroet van Lehman de financiële crisis blootlegde, noemde het World Economic Forum de onrust op de financiële markten wél als een zaak van ‘acute zorg’. Maar met mate, want ‘terwijl sommigen ons kritiseren voor ons optimisme te midden van de doemgedachten, mogen we onze positieve houding nooit inruilen voor irrationeel pessimisme’. Het thema van dat jaar: The Power of Collaborative Innovation. Dat bleek een jaar later, toen de wereldeconomie inmiddels tegen een betonnen muur was gebotst, toch bijzaak geworden.

Uit het dal

Na een aantal jaren vol financiële crisis, de mogelijke val van de euro en de crisis in het Midden-Oosten lijkt het thema van dit jaar weer vooruit te kijken: Reshaping the world. Nu de wereldeconomie voorzichtig uit het dal kruipt probeert Davos de krachten ontwaren die de wereld, ten goede of ten kwade, vorm gaan geven. Daarbij gaat het om globalisering, de technologische revolutie en de veranderingen die zij wereldwijd teweeg brengen – van generatieconflicten tot de verhoudingen in de economie en de internationale politiek. De risico’s zijn in een apart rapport in kaart gebracht: oude bekenden als de klimaatverandering, maar ook het risico dat het hele internet wordt platgelegd, de relatief hoge (jeugd)werkloosheid én toenemende inkomensverschillen.

Dat lijkt pessimistisch, maar het economische herstel speelt luid op de achtergrond. Anders dan in 2008, toen het WEF nog niet genoeg met de crisis bezig was, maant zij nu juist om niet te veel naar achteren te blijven kijken. ‘De internationale gemeenschap blijft gericht op crisis, in plaats dat zij strategisch wordt gedreven door de aankomende transformatie in de wereld, de regio’s en het zakenleven.’ Die waarschuwing zou best weleens op zijn plaats kunnen zijn.