Vandaag, op Blue Monday, zijn we het depressiefst

Deze vrouw ziet het even niet meer zitten. Foto ANP / Roos Koole

Het is vandaag de derde maandag van januari, de dag waarop mensen zich het depressiefst voelen, beweerde de Britse psycholoog Chris Arnell ooit. Maar waar is die theorie op gebaseerd? En zit er wat in of is het onzin? nrc.next checkte het.

De aanleiding

Zing vandaag eens, tegen alle rotgevoel in, een liedje met een positieve tekst, adviseert het Fonds Psychische Gezondheid in een van de driehonderd tips op de website. Radiozender Q-music zorgt voor gratis koffie, complimentjes en onverwachte cadeautjes om „het deprimerende gevoel te beaten”. En Comedy Central houdt een Blue Monday Conference, waar cabaretiers „de verschillende kanten van depressiviteit belichten”.

Want op deze derde maandag in januari is het Blue Monday, de dag waarop mensen zich het depressiefst zouden voelen. Ook dit jaar is er weer veel belangstelling.

Waar is het op gebaseerd?

De dagen zijn nog kort, de lente lijkt ver weg. Het geld is uitgegeven in de dure decembermaand en de goede voornemens, waar dit jaar nog zo positief mee begon, zijn onlangs gesneuveld. Je motivatie is gezakt tot een ongekend niveau, net als het gevoel om actie te ondernemen. Begin je het al te voelen?

Het wordt er niet altijd bijgezegd, maar de wetenschappelijke onderbouwing voor de dag van somberheid komt van de Britse psycholoog Cliff Arnall. Hij verwerkte al deze gegevens in een wiskundige formule. Daaruit zou blijken dat vandaag het dieptepunt is bereikt.

En, klopt het?

De gegevens die psycholoog Cliff Arnall in zijn formule heeft verwerkt suggereren dat het bekend is hoe een depressie ontstaat. „Alsof het een recept is. Je neemt tomaten, uien, wijn en knoflook en je hebt tomatensaus”, zegt hoogleraar klinische psychologie Marcus Huibers.

Maar over depressies is helemaal niet zo heel veel duidelijk. Het is wel bekend dat een depressie een heterogene aandoening is. De ontstaansfactoren van een depressie zijn waarschijnlijk heel verschillend. „Het is dus helemaal niet mogelijk om aan de hand van een paar factoren zo’n dag aan te wijzen’”, aldus Huibers.

Om de meest deprimerende dag van het jaar aan te tonen, is een groot onderzoek nodig onder duizenden mensen. Zij moeten dan een jaar lang elke dag laten weten hoe ze zich voelen. Wat hun depressieve klachten zijn. Maar zo’n grootschalig onderzoek is nog nooit uitgevoerd.

Wel deed Huibers een onderzoek „dat in de buurt komt”. 14.000 mensen vulden daarvoor verspreid over achttien maanden eenmalig een vragenlijst in waarin werd gevraagd naar hun depressieve klachten. Daaruit bleek bijvoorbeeld dat een depressief gevoel niets te maken heeft met het weer. „Sterker nog, de meeste depressies kwamen voor in de zomer en in de herfst.”

Hoe kan het dan dat een wetenschapper zo’n formule bedenkt? Arnall werkte niet alleen. Blue Monday werd bedacht in samenwerking met het Britse pr-bureau Porter Novelli. Dat gebeurde in opdracht van reisbureau Sky Travel. Want wat doe je als je een slecht gevoel hebt? Dan boek je een reis – dachten ze bij Sky Travel. Het reisbureau heeft volgens de Britse publicist Ben Goldacre net zolang gezocht tot het een academicus vond die zijn naam wilde verbinden aan het persbericht, zo schrijft hij in de rubriek ‘Bad science’ in de Britse krant The Guardian.

Arnall blijkt zelfs nog een aantal dagen op zijn naam te hebben staan. Zo ‘berekende’ hij wat de beste dag is om ijsjes te eten en maakte hij een formule voor het ‘perfecte lange weekend’.

Conclusie

Vandaag is het de dag dat we het depressiefst zijn berekende de Britse psycholoog Cliff Arnall. Zijn wiskundige formule suggereert dat bekend is hoe een depressie ontstaat en hoe een depressie werkt. Maar omdat een depressie een heterogene ziekte is, is het onmogelijk om aan de hand van een paar oorzaken de ergste dag te berekenen voor iedereen.

De depressiefste dag is volgens Arnall in de winter, maar het onderzoek dat wel naar depressies is gedaan, toont het tegenovergestelde aan. Juist in de zomer en in de herfst zouden mensen zich het depressiefst voelen. We beoordelen deze stelling als onwaar.