Obama spreekt Duitsers toe over NSA

De Amerikaanse president Barack Obama wendde zich afgelopen zaterdag in een interview met de publieke omroep ZDF tot de Duitse burgers om het door de NSA-afluisteraffaire beschadigde vertrouwen terug te winnen. Duitsers moeten weten dat de Amerikanen niet geïnteresseerd zijn in het afluisteren van privépersonen, zei Obama onder meer. Het gaat de VS er slechts om de eigen veiligheidsbelangen te beschermen. Maar dat had hij vorig jaar juni ook al gezegd toen hij op bezoek was in Berlijn.

Obama zei ook dat hij in gesprekken met de Duitse bondskanselier Angela Merkel (CDU) zou „proberen net zo eerlijk te zijn” als Merkel zelf. En dat zij zolang hij president van de VS is niet zal worden afgeluisterd. Het feit dat Merkels mobiele telefoon mogelijk sinds 2002 door Amerikaanse inlichtingendiensten werd afgeluisterd, heeft afgelopen najaar tot een verkoeling in de verhoudingen tussen Washington en Berlijn geleid. Obama bood overigens daarvoor geen verontschuldigingen aan.

Het interview met Obama was om twee redenen opmerkelijk: kennelijk gaat het in deze kwestie niet alleen om een door de Duitse regering gewenst verdrag om spionage tussen bondgenoten uit te sluiten, in goed Duits het ‘No-Spy-Abkommen’. Zo’n verdrag kan immers geregeld worden in de beslotenheid van regeringsgebouwen. Eerder deze maand nodigde Obama Angela Merkel uit om het Witte Huis te bezoeken. En uit het feit dat Merkel de uitnodiging heeft aanvaard, kan worden opgemaakt dat zij Amerikaanse garanties heeft dat de NSA-kwestie bevredigend zal worden opgelost. De Duitse bondskanselier zal immers alleen naar de VS reizen als ze weet dat ze met een positief resultaat naar huis kan terugkeren.

Opmerkelijker was misschien dat de reacties in Duitsland opvallend koel zijn. Obama’s charme-offensief kan eigenlijk alleen bedoeld zijn als steun in de rug voor Merkel om zo de innige samenwerking op veiligheidsterrein tussen de VS en Duitsland te kunnen voortzetten. Maar afgaande op de eerste reacties is dat offensief van Obama geen succes. De grote verontwaardiging vorig jaar toen in het voorjaar bekend werd dat Amerikaanse inlichtingendiensten de communicatie van miljoenen Duitse burgers in de gaten houden, is inmiddels weggeëbd. Er zijn afgelopen weekeinde geen grote menigten de straat opgegaan om tegen Obama of de VS te demonstreren.

Maar de reacties op de websites van alle media van links tot rechts zijn eenduidig: men gelooft Obama niet als hij zijn goede bedoelingen benadrukt. Zo schrijft een lezer op de site van de niet bepaald anti-Amerikaanse krant Die Welt: „Amerika is de heersende bezettingsmacht in de Bondsrepubliek. De belangen van deze imperialistische bezettingsmacht komen wezenlijk niet overeen met die van het Duitse volk.” Op de site van boulevardblad Bild schrijft iemand: „[Obama] is slechts een marionet. Degenen die bepalen wat hij zegt of doet bevinden zich in de schaduw.” Een lezer van het links-liberale tijdschrift die Zeit schrijft in een reactie dat hij denkt dat het verdrag tegen het onderling afluisteren allang van tafel is. „Het gaat alleen nog maar om het mobieltje van de de bondskanselier. Maar dat kan mevrouw Merkel zelf bij een bord soep uitonderhandelen met Obama.”

Ook in het buitenland is afwachtend gereageerd op de speech van Obama. In Brazilië, waar de verontwaardiging bij de regering over het afluisteren van president Dilma Rousseff groot was en waar plannen worden gemaakt voor het afschermen van het internet, noemde de woordvoerder van Rousseff de speech „een eerste stap”.