Inuit met maar twee woorden voor sneeuw

Er zijn maar veertig mensen op de wereld die de gebarentaal van de Inuit, de inheemse Canadese bevolking, als moedertaal gebruiken. Hun familie en vrienden kennen haar ook, én taalkundige Joke Schuit (31). Tijdens haar studie stuitte ze op een artikel van de Canadese psycholoog James MacDougall over die toen net ontdekte gebarentaal, het ‘Inuit Uukturausingit’. Ze trotseerde vijf maanden de barre kou rond de poolcirkel om de gebarentaal van zeven Inuit op video op te nemen. Thuis vergeleek ze die met andere gebarentalen, en met de gesproken taal, Inuktitut.

Hoeveel gebaren hebben dove Inuit voor sneeuw?

„Voor zover ik kon nagaan twee. Het Inuktitut heeft ook niet honderd woorden voor sneeuw, zoals wel gezegd wordt. Er is een woordstam voor sneeuw die op de grond ligt, één voor sneeuw die uit de lucht valt, en zo zijn er nog een paar. Ze plakken woordstukjes aan die stam vast, en daarmee kunnen ze de betekenis veranderen. Sneeuw die rustig uit de lucht valt, sneeuw die snel uit de lucht valt, of plakkende sneeuw die uit de lucht valt.

„Helaas vonden mensen praten over het weer nogal oninteressant. Toen besloot ik om met ze naar buiten te gaan om over die verschillen te praten. Maar ik had niet bedacht dat het niet zo aardig is om dat te vragen bij min veertig graden Celsius. Dan wil je niet lang buiten zijn. Bovendien moet je voor gebarentaal je handschoenen uitdoen en dat kan niet lang want dan bevriezen je vingers. Toen heb ik foto’s en filmpjes gemaakt van sneeuwsoorten, maar op beelden lijkt alle sneeuw hetzelfde. Meer dan twee gebaren voor sneeuw heb ik niet kunnen ontdekken. Een voor sneeuw die op de grond ligt en een voor sneeuw die uit de lucht valt. De manier waarop dat valt, wordt gewoon beschreven met bewegingen.”

En er zijn maar twee gebaren voor kleuren?

„Klopt. In andere talen die maar twee kleuren benoemen, zijn dat vaak zwart en wit. In de Inuit-gebarentaal bestaan alleen zwart en rood. Wit wordt aangeduid door iets aan te wijzen dat wit is. Er is nooit een noodzaak geweest om een gebaar voor wit te verzinnen, want dat is er altijd. Overal waar je kijkt is het wit, wit, wit. Het Inuktitut zelf gebruikt wel meer kleuren.”

Waarom al die tijd en moeite voor een taal die zo weinig wordt gebruikt?

„Het is een bedreigde taal. Dove Inuit-kinderen leren nu de Amerikaanse gebarentaal, daarmee kunnen ze naar de universiteit. Maar de Inuit-gebarentaal drukt speciale wetenswaardigheden uit hun cultuur uit. Als er niets wordt gedaan is de taal weg als de laatste persoon die hem gebruikt, overlijdt. Ik kreeg voor dit onderzoek een beurs van het Endangered Languages Documentation Programme in Londen.”

Er zijn vast maar weinig mensen die hier onderzoek naar doen?

„Ja, twee. James MacDougall en ik.”