Het wantrouwen zit diep

Een auto met daarop de Groningse vlag. Honderden automobilisten protesteerden door heel langzaam over de snelweg te rijden. Foto Kees van de Veen

En weer was het raak afgelopen weekend.

Voor de deur van het provinciehuis in Groningen, waar minister Kamp (Economische Zaken, VVD) het kabinetsbesluit over de gaswinning kwam uitleggen. Bij een door aardbevingen getroffen Anton-Pieckhuisje in Stedum, versterkt door steigers en stutten. En op de A7 tussen Groningen en Zuidbroek, waar een paar honderd auto’s, vaak met familie op de achterbank, luid toeterend de snelweg blokkeerden.

Honderden Groningers gingen de straat op. Met vlaggen en fluitjes en het Gronings volkslied. Het gasbesluit van het kabinet heeft hen niet milder gestemd. Ze waren en blijven de klos.

Minder boren helpt aardbevingen niet voorkomen. Of het veiliger wordt nu in het epicentrum Loppersum de boorputten op de waakvlam gaan, is de vraag. En de 1,2 miljard euro compensatie van gaswinningsbedrijf NAM en de minister vinden velen „een belediging”.

‘Eerst ons gas, toen ons huis, nu ons werk’, klonk het. Want ook de recessie en bevolkingskrimp trekken hun sporen in Groningen. Werk is er almaar minder. Na het faillissement van aluminiumsmelter Aldel dreigen er opnieuw honderden banen te verdwijnen: bij zorgverzekeraar Menzis, Parker Hannifin, een producent van hogedrukslangen in Hoogezand en bij de sociale werkvoorziening, de grootste werkgever in Oost-Groningen.

Aardbevingen. Onveilige en kapotte huizen. En geen werk. Wat moet je dan nog in Groningen?

Dit weekend zal het wel niet lukken om het vertrouwen van de inwoners van Groningen terug te winnen, zei minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) vrijdag met gevoel voor understatement. Daarvoor zit het wantrouwen te diep en is het verzet te breed.

Gedupeerde huiseigenaren trekken op met bewoners verenigd in de Groninger Bodembeweging (GBB). Boeren strijden zij aan zij met de Facebookgroep ‘Groningers in Opstand’. En dan is er nog de actiegroep Schokkend Groningen met cameralieveling John Lanting, die boorlocaties binnendrong.

Camouflagepak

Even leek het er vrijdag op dat er geweld gebruikt zou worden. Actievoerders waren met 25 tractoren opgetrokken naar het gemeentehuis waar Kamp de persconferentie gaf. Een aantal van hen brak door de dranghekken heen. Ze bonsden op de ramen en bekogelden die met eieren en tomaten. Agenten stonden met de wapenstok klaar om in te grijpen.

Op Facebook, Youtube en Twitter werd gedreigd met geweld. Onder meer in een filmpje van het onbekende ‘Volksleger Groningen’. Twee sluipschutters lopen daarin met kalasjnikovs over een bospad. Een man in Nederlands camouflagepak laadt patronen in het magazijn. Het Gronings volkslied klinkt. „Groningers ontwaak”, kraakt een zwarte bivakmuts. „We laten niet langer aan ons gas zitten.” Het is „tijd voor echte acties ”. Het is „tijd voor vrijstaat Groningen”.

Zaterdag blijven de trekkers achter op het erf. Er demonstreren ook kinderen, en opa’s en oma’s. Van de drie actievoerders bij het provinciehuis gaan er twee binnen in gesprek met minister Kamp. Boegbeeld John Lanting uit Uithuizermeeden zat tijdens de schermutselingen de avond ervoor nog anderhalf uur in een politiebusje. Het andere lid klaagt over een schorre keel „omdat er een agent met wapenstok aan gehangen heeft”.

Kamp: „Daar zal u het dan wel zelf naar gemaakt hebben.”

„Ik denk dat de acties nog wel even doorgaan”, zegt hoogleraar sociale psychologie Tom Postmes. Hij brengt de Groningse onvrede in kaart aan de hand van dagboeken van zo’n 90 respondenten. Vreedzame acties, verwacht Postmes, „want deze Groningers zijn gezagsgetrouwe mensen en hier wonen weinig jongeren. Toen er woensdagochtend gasleidingen waren blootgelegd, ging dat velen te ver. Men schaamt zich hier voor geweld.”

Wij-zijgevoel

De onrust snapt hij wel. De gedupeerde bewoners „voelen zich in de steek gelaten”. Dat er afgelopen jaar tegen het veiligheidsadvies van de toezichthouder in een recordhoeveelheid van 54 miljard kuub aardgas is gewonnen, wekte „morele verontwaardiging”. Dat zorgt voor „een wij-zijgevoel en brengt in Groningen steeds meer eenheid.”

Vraag is hoe de politici hiermee omgaan met de verkiezingen in het vizier. Gaan ze ermee aan de haal en politiek bedrijven, dan stuit dat Groningers tegen de borst en worden afkeer en wantrouwen nog groter. Schande spreken demonstranten ervan dat Gemeentebelangen Bedum 100 miljoen opeist uit het compensatiefonds. Zoals het ook „een gotspe” was dat SP-leden zoveel vragen stelden toen PvdA-leider Diederik Samsom een stomende zaal in Middelstum bezocht.

Of kijk naar FNV Noord dat samen met de Facebookgroep ‘Groningers in Opstand’ een volksdebat organiseerde na afloop van de wegblokkade zaterdag. Er kwamen zo’n 3.000 Groningers op af. Ze riepen de Tweede Kamer en minister Kamp op alsnog 20 miljoen euro vrij te maken voor de redding van Aldel.

Natuurlijk: meer werk willen alle Groningers. Maar sommigen trekken wel hun wenkbrauwen op. Waar was diezelfde vakbond toen havenwerknemers aandrongen op een onderzoek naar de veiligheid van havenindustrie aan de rand van het aardbevingsgebied?

Alle actiegroepen blijven demonstreren, hebben ze aangekondigd. Groningers willen eerst zien, dan geloven. Daarnaast gaat de Groninger Bodembeweging bij de bestuursrechter bezwaar aantekenen tegen het kabinetsbesluit, zegt Daniëlla Blanken. Dat hopen ze te overhandigen aan Tweede Kamerleden, die volgende week maandag naar Groningen komen. „Noteer maar vast in je agenda. Dat wordt een volgende krachtmeting.”