Chaos aan vooravond Syrië-top

De vredesconferentie over Syrië, die woensdag begint in het Zwitserse Montreux, is ontaard in chaos voordat zij goed en wel begonnen is. De verrassende uitnodiging van de Verenigde Naties aan Iran om alsnog deel te nemen aan de conferentie heeft de aanwezigheid van oppositiegroep de Syrische Nationale Coalitie (SNC) uiterst onzeker gemaakt. En dat terwijl de SNC een dag eerder had besloten af te reizen naar het Zwitserse Montreux. Als de SNC afhaakt, is de Syrische oppositie niet vertegenwoordigd.

De verwachtingen voor de conferentie, die wordt gehouden onder auspiciën van de VN, Rusland en de Verenigde Staten, waren toch al zeer laag. Want het regime en de oppositie hebben totaal verschillende agenda’s en lijken niet bereid tot enige concessie. Het Syrische regime heeft vooral te winnen bij deelname: meer internationale legitimiteit. De SNC daarentegen dreigt haar laatste restje geloofwaardigheid in Syrië te verliezen door te gaan praten met het gehate regime.

Het formele doel van de conferentie is het opzetten van een overgangsregering. De rebellen zien daarin geen plek voor president Assad. „De onderhandelingstafel is voor ons een manier om de doelen van de revolutie te bereiken: bovenal de slager uit de macht zetten.” Maar Assad herhaalde dit weekend nog eens dat zijn aftreden niet ter discussie staat. „Als we ons wilden overgeven, hadden we dat al lang gedaan”, citeerde het Russische persbureau Interfax hem. Later ontkende Assad dat hij dit had gezegd.

Dat de VN, de VS en Rusland de zogenoemde Genève-II conferentie toch hebben doorgezet, toont dat ze het over één ding eens zijn: we moeten iets doen, ook al lijkt het conflict onoplosbaar. De oorlog heeft gezorgd voor de grootste humanitaire crisis in decennia, is overgeslagen naar Irak en Libanon en trekt duizenden jihadisten van over de hele wereld aan.

Na het akkoord over de ontmanteling van het Syrische gifgasarsenaal in september hebben de VS en Rusland zich gezamenlijk ingespannen om alle partijen aan tafel te krijgen. Maar ze zijn verdeeld over deelname van Iran, de belangrijkste bondgenoot van Assad. Rusland vindt dat Iran als belangrijke speler hoe dan ook aanwezig moet zijn. Maar de VS vinden dat Iran eerst het formele mandaat van de conferentie moet onderschrijven.

De VS lijken te zijn overvallen door de uitnodiging aan Iran. Zij hebben juist veel moeite gedaan om de SNC aan tafel te krijgen. De VS hebben met veel geld gepoogd de SNC om te vormen tot een geloofwaardig alternatief voor het regime. De groep is inmiddels door ruim honderd landen erkend als legitieme vertegenwoordiger van het Syrische volk. Het probleem is echter dat de SNC alleen in het buitenland nog enige legitimiteit heeft.

Mocht de SNC met het regime een akkoord sluiten, dan is de vraag of dat überhaupt wel standhoudt. Door interne verdeeldheid, ruzie met westerse en regionale bondgenoten, en gebrek aan succes aan het front is de SNC in Syrië veel invloed kwijtgeraakt. De verdeeldheid bleek nog eens bij de stemming zaterdag over deelname aan de top. Van de 119 leden tellende coalitie, die een parlement in ballingschap moet zijn, stemden slechts 58 leden voor.

De SNC is ook de greep op haar eigen strijders kwijt. Het Vrije Syrische Leger is een lappendeken van ongeregelde rebellengroepen die niet allemaal de bevelen van de hoogste commandant opvolgen. Daardoor konden extremistische groepen, die betere vechters zijn en profiteren van geld en wapens uit de Golfstaten, de afgelopen maanden de overhand krijgen.

Die groepen wijzen onderhandelingen categorisch af. De leider van het Islamitisch Front, de grootste rebellenalliantie met naar schatting 45.000 strijders, twitterde dat de toekomst van Syrië bepaald zal worden „door heldenmoed en zal worden getekend in bloed dat vloeit aan het front. Niet op onbeduidende conferenties die worden bijgewoond door degenen die niet eens zichzelf vertegenwoordigen.”