Blue Monday? Hartstikke nep, maar wel leuk om over te praten

De single Blue Monday van de new wave-band New Order

Zing vandaag een lied met een positieve tekst, adviseert het Fonds Psychische Gezondheid in een van de driehonderd tips op de website. Radiozender Q-music zorgt voor gratis koffie, complimentjes en onverwachte cadeautjes om „het deprimerende gevoel te beaten”. En televisiezender Comedy Central houdt een Blue Monday Conference, waar cabaretiers „de verschillende kanten van depressiviteit belichten”.

Want op deze derde maandag in januari is het ‘Blue Monday’, de dag waarop mensen zich het depressiefst zouden voelen. Ook dit jaar is er weer veel aandacht voor. Veel bedrijven en instanties haken er met een knipoog op in.

1 Waar komt Blue Monday vandaan?

De dagen zijn nog kort, de lente lijkt ver weg. Het geld is uitgegeven in de dure decembermaand en de goede voornemens, waar dit jaar nog zo positief mee begon, zijn onlangs gesneuveld. Je motivatie is gezakt tot een bedenkelijk niveau, net als het gevoel om actie te ondernemen – dat is het idee.

Het wordt er niet altijd bij gezegd, maar de wetenschappelijke onderbouwing voor de dag van somberheid komt van de Britse psycholoog Cliff Arnall. Hij verwerkte al deze gegevens in een wiskundige formule. Daaruit zou blijken dat vandaag het dieptepunt is bereikt.

2 En, klopt die stelling?

De gegevens die Arnall in zijn formule heeft verwerkt, suggereren dat het bekend is hoe een depressie ontstaat. „Alsof het een recept is”, zegt hoogleraar klinische psychologie Marcus Huibers.

Maar over depressies is helemaal niet zo heel veel duidelijk. Het is wel bekend dat een depressie een heterogene aandoening is; de ontstaansfactoren van een depressie zijn heel verschillend, en bovendien is elk mens anders. „Het is dus helemaal niet mogelijk om aan de hand van een paar factoren zo’n dag aan te wijzen”, aldus Huibers.

Om de meest deprimerende dag van het jaar aan te tonen, is een groot onderzoek nodig onder duizenden mensen. Zij moeten dan een jaar lang elke dag laten weten hoe ze zich voelen, wat hun depressieve klachten zijn. Maar zo’n grootschalig onderzoek is in dit kader nog nooit uitgevoerd.

Wel deed Huibers een onderzoek „dat in de buurt komt”. 14.000 mensen vulden daarvoor verspreid over achttien maanden eenmalig een vragenlijst in waarin werd gevraagd naar hun depressieve klachten. Daaruit bleek bijvoorbeeld dat een depressief gevoel niets te maken heeft met het weer. „Sterker nog, de meeste depressies kwamen voor in de zomer en in de herfst.”

3 Dat hele Blue Monday is dus nep?

Ja. Blue Monday werd bedacht in samenwerking met het Britse pr-bureau Porter Novelli. Dat gebeurde in opdracht van reisbureau Sky Travel. Want wat doe je als je een slecht gevoel hebt? Dan boek je een reis – dachten ze bij Sky Travel. Het reisbureau heeft volgens de Britse publicist Ben Goldacre net zo lang gezocht tot het een academicus vond die zijn naam wilde verbinden aan het persbericht, schrijft hij in de rubriek Bad Science in de Britse krant The Guardian.

Arnall blijkt nóg een aantal dagen op zijn naam te hebben staan. Zo ‘berekende’ hij wat de beste dag is om ijsjes te eten en maakte hij een formule voor het ‘perfecte lange weekend’. Ook allemaal nep. Wat natuurlijk niet wegneemt dat je er wel mooi over kan filosoferen.