Top van SNS Reaal informeerde commissarissen onvolledig

Het hoofdkantoor van SNS Reaal in Utrecht. Foto ANP / Koen Suyk

De raad van commissarissen van bank en verzekeraar SNS Reaal is bij de overname van Bouwfonds Property Finance in 2006 door de raad van bestuur onvolledig geïnformeerd over de risico’s. Dit blijkt uit een vertrouwelijke en zeer kritische evaluatie van SNS Reaal die niet eerder is geopenbaard en wordt beschreven in het boek ‘Giftig Krediet’ van NRC-journalisten Tom Kreling en Esther Rosenberg, dat maandag verschijnt.

De evaluatie is een opsomming van fouten en slordigheden. Meerdere door SNS Reaal ingehuurde adviseurs waarschuwden de bank voor de risico’s van de overname. De raad van commissarissen vroeg daarom aan de bestuurders om buitenlandse vastgoedexperts mee te laten kijken bij het boekenonderzoek. Dat gebeurde niet, terwijl dit volgens de evaluatie wel “in de rede had gelegen”. Ook zijn de vastgoedleningen, die de bank tot een jaar na de overname bij juridische problemen aan verkoper ABN Amro had kunnen teruggeven, door juristen slechts deels en at face value doorgelicht. Zo zijn er van de 3.000 beleggingsfinancieringen maar 300 onderzocht als SNS Reaal de verkoper laat weten dat de gehele portefeuille in orde is.

De verliezen bij de vastgoedbank zorgden er uiteindelijk voor dat SNS Reaal een jaar geleden werd genationaliseerd door minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA). Het kostte de staat 3,7 miljard euro.

Uit onderstaand document blijkt dat de kredietcommissie van SNS Reaal de eigen regels overschreed:

Raad stemde in op basis van incomplete samenvatting onderzoek

Een nieuwe raad van commissarissen van SNS Reaal besloot in 2010 wegens de aanhoudende problemen bij de vastgoedbank de overname te laten evalueren door een commissie onder leiding van toenmalig financieel bestuurder Ference Lamp.

Uit zijn rapport, Lessons learned blijkt dat de raad van commissarissen op 8 oktober 2006 met de overname instemde op basis van slechts een samenvatting van het boekenonderzoek van KPMG. De samenvatting was ook nog eens incompleet. Niet alle kritiekpunten uit het boekenonderzoek waren erin meegenomen. De commissie concludeert:

Op basis van alleen deze samenvatting, zonder het volledige rapport, kan geen volledige discussie hebben plaatsgevonden over alle belangrijke bevindingen van KPMG.

KPMG concludeert in het boekenonderzoek onder meer dat de overname van de vastgoedbank “niet per definitie” past in de strategie van het bedrijf. KPMG schrijft dat de internationale vastgoedbank voor een zo kleine en nationale bank risico’s met zich meebrengt, dat in Nederland nog maar beperkte groei mogelijk is en dat de dataroom tijdens het overnameproces onvoldoende was. Ook zijn er zorgen over de gebrekkige administratie bij het bedrijf. Het is niet duidelijk welke kritiek de commissarissen wel en welke ze niet onder ogen hebben gekregen.

VEB: schrijnend voorbeeld van nalatig bestuur

Volgens directeur Jan Maarten Slagter van aandeelhoudersvereniging VEB wijzen de gebrekkige informatie aan de commissarissen en enkele andere bevindingen uit het boek op wanbeleid:

“We proberen als VEB al bijna een jaar een onderzoek naar wanbeleid bij de Ondernemingskamer van de grond te krijgen. We worden door deze en andere schrijnende voorbeelden van laks en nalatig bestuur gesterkt in dit streven.”

Uit het boek blijkt ook dat SNS Reaal jarenlang veelvuldig de interne regels overtrad bij het verstrekken van miljoenenleningen aan vastgoedondernemers. Aanvragen voor deze grote leningen moesten altijd worden goedgekeurd door de kredietcommissie, waarin ook steeds een lid van de raad van bestuur van SNS Reaal zat. Begin 2008 keurde de commissie in vier maanden tijd in totaal 62 aanvragen goed. Bij meer dan de helft overtrad de commissie daarbij de eigen regels. Het betrof 25 Nederlandse en 11 internationale financieringen.

Bij negen financieringen meerdere regels overtreden

In Nederland werd met name te veel geld verstrekt afgaand op wat het kantoor, vakantiepark of winkelcentrum dat gefinancierd werd, waard was. Bij de internationale projecten werden met name de eisen voor voorverkoop en voorverhuur niet serieus genomen. De bank financierde dan bijvoorbeeld bouwprojecten waarvan bekend was dat de huuropbrengst soms niet eens genoeg was om de rente en aflossing terug te betalen. Laat staan dat er winst op het project kon worden gemaakt. Bij negen financieringen – nationaal en internationaal – werden meerdere regels overschreden.

Volgens de risicomanager die het overzicht maakte, werd in meerdere gevallen bijvoorbeeld het criterium ‘Klanten moeten financieel gezond zijn’ niet serieus genomen. “Dit wordt blijkbaar als zeer vrijblijvend ervaren”, schrijft hij. Ook in de jaren ervoor wordt de kredietcommissie regelmatig voor het blok gezet. Dan hebben medewerkers van de vastgoedbank al afspraken gemaakt met klanten over de leningen en is het bijna onmogelijk voor de kredietcommissie om – zonder commerciële schade – die nog aan te passen.

SNS Reaal wilde geen commentaar geven.

Lees meer in de volledige reconstructie Hoe SNS naar de afgrond schuifelt in NRC Handelsblad van zaterdag 18 januari.