Leeft snel en wordt toch oud

De vleermuis woog amper zes gram en was stokoud. Het dier zat midden in zijn lange winterslaap. Zijn kolonie was in 1962 door Russische biologen geringd. In 2003, 41 jaar later, vonden hun opvolgers het mannetje levend terug.

Die hoogbejaarde grote baardvleermuis (Myotis brandtii) uit Siberië geldt nog steeds als het oudste kleine zoogdier dat ooit heeft geleefd. In totaal waren 67 grote baardvleermuizen uit het ringexperiment ouder dan twintig jaar geworden.

Ook andere vleermuissoorten halen met gemak de twintig. Kleine zoogdieren sterven meestal jong, maar vleermuizen lijken juist langer te leven door de genmutaties die een klein formaat opleveren.

Een internationaal team van onderzoekers ontdekte dat grote baardvleermuizen een mutatie dragen in de receptoren voor het groeihormoon en het hormoon IGF-1 (Nature Communications, augustus 2013). De genetici vonden diezelfde mutatie terug bij andere vleermuizen uit de familie van gladneuzen (waartoe de grote baardvleermuis behoort), maar niet bij grote vleermuizen uit andere vleermuisfamilies, zoals de Jamaica-vruchtenvampier.

De twee gemuteerde receptoren zijn oude bekenden uit het verouderingsonderzoek. Groeihormoon spoort de lever normaal gesproken aan om het groeibevorderende hromoon IGF-1 te maken. Maar als de receptoren voor deze hormonen bij muizen en rondwormen wordt uitgeschakeld, zijn de groeihormonen hun functie kwijt. De dieren blijven klein en leven langer.

Mutaties in de groeihormoonreceptor komen ook voor bij mensen. Dragers worden vaak niet langer dan een meter. Het is bekend dat mensen met dit ‘Laron-syndroom’ bijna nooit ouderdomsziekten als diabetes en kanker krijgen. Of ze ook langer leven is nog nooit onderzocht.

Volgens de vleermuisonderzoekers verklaren de mutaties waarom grote baardvleermuizen zo klein blijven én waarom ze zo lang leven. Kleine lijven zijn voordelig voor deze vleermuizen, schrijven de onderzoekers, omdat ze op snelle, wendbare insecten jagen. Als deze vleermuizen inderdaad klein werden voor de jacht, was het lange leven een cadeautje.