Groningers reageren zuinig: het kon minder

Op een tafeltje voor het gemeentehuis in Loppersum staan om half vier negen pakken water. Er hangen pakketjes lucifers en waxinelichtjes aan. Aardbevingsoverlevingspakket, roepen Mika, Bob en Wessel tegen voorbijgangers.

Een uur later zijn ze weg. Dan neemt binnen, in de raadszaal, minister Kamp (Economische Zaken, VVD) het woord. Hij wil de Groningers zelf als eerste vertellen over zijn gaswinningbesluit en over hun veiligheid.

Maar zodra hij achter het spreekgestoelte staat, is hij amper meer te verstaan. Buiten klinken knallen en getoeter. Sirenes loeien. Eieren, rotjes, rookbommen vliegen door de lucht. Twee trekkers staan aan de voordeur, 25 andere blokkeren de toegangswegen. De Groningers zijn boos.

Kamp herpakt zich razendsnel. Hij heeft goed nieuws voor Groningen. De aardgaswinning moet minder en slimmer en door meer te meten zal hij straks nog meer weten. Want ja, het kabinet gaat minder Gronings aardgas winnen dan was voorzien. De aardbevingen worden niet zo zwaar als hij vorig jaar nog dacht – niet 5,0 maar 4,1 op de schaal van Richter. En rond Loppersum, waar de bodem het meest en het hevigst beefde, komen de vijf boorputten nagenoeg stil te liggen. Voortaan moet gaswinningsbedrijf NAM zich houden aan een jaarlijks productieplafond van 42,5 miljard kuub Gronings aardgas per jaar.

Én dat is niet alles. Er is ook nog bijna 1,2 miljard euro beschikbaar voor de Groningers: met dat geld kunnen ze gebouwen, huizen, leidingen en 106 kilometer aan te zwakke dijken versterken, en de zogeheten leefbaarheid van de regio verbeteren. Daarbij gaf Kamp voor het eerst toe dat huizen moeilijker verkoopbaar zijn en dat gedupeerde huizenbezitters aanspraak kunnen maken op compensatie.

Tot zover de goednieuwsshow. Want Kamp zei veel niet. Dat was ook onmogelijk. Het kabinetsbesluit is een reactie op het winningsplan van de NAM en gebaseerd op wel veertien onderzoeken. Het belangrijkste advies kwam van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). En juist dé toezichthouder gaat niet akkoord. Althans, niet met het winningsplan van de NAM.

Volgens het SodM vertoont het plan „op essentiële onderdelen tekortkomingen.” Wat bijvoorbeeld in het verhaal van Kamp achter de tafel miste: dat er een kans van tien procent is dat de bevingen toch zwaarder zijn dan 4,1 op de schaal van Richter. En dat een aardbeving, in combinatie met bodemversnelling door de opslingerende kleilaag, leidt tot „zware schade aan een gevoelige categorie huizen”.

De Groningse bestuurders aan tafel naast Kamp weten dat nog niet. De burgemeester van Loppersum reageert opgelucht. Eindelijk gaat de veiligheid nu voor de schatkist. En commissaris van de koning Max van den Berg heeft zijn compensatieplan binnen, zijn akkoord met gemeenten, kabinet en NAM ligt er. „We kunnen nu aan een nieuw hoofdstuk beginnen en bouwen aan onze toekomst. Dat is een essentieel voor nieuw vertrouwen.”

Het Groningse wantrouwen zit diep. Te lang heeft de NAM de relatie tussen boren en bevingen ontkend en gebagatelliseerd. Te lang hebben bestuurders met hun rug naar de bevolking gestaan. Te lang hebben politici het Gronings gasgeld besteed aan projecten die alleen Randstad hielpen. Het resultaat: Groningers wonen nu in onverkoopbare huizen met scheuren en barsten, in afwachting van een nieuwe beving.

En wat het kabinet omschrijft als aardbevingsproblematiek is voor hen het verhaal van vlees en bloed. Dat de buurman met vrouw en kinderen voor een baan naar Den Haag moet verhuizen maar zijn huis niet verkocht krijgt. Dat een echtpaar uit Eennum zestien meter moet hordelopen tussen stutten en steigers door om bij de voordeur te komen. Dat verklaart waarom de Groningers met zijn allen staan te loeien op het moment dat Kamp met spreken begint. ‘Wie bin ’t zat’, vat een spandoek het samen. Zó zat dat er agenten aan te pas moeten komen. In een lange rij proberen ze de demonstranten bij het gemeentehuis weg te houden. John Lanting, het boegbeeld van actiegroep Schokkend Groningen, wordt aangehouden.

Woensdag kondigde hij in deze krant aan: „Groningen wordt wereldnieuws.” Vrijdagavond zat hij anderhalf uur in een politiebusje. Daarna mochten hij en een paar actievoerders drie kwartier met Kamp praten. En de actie die wereldnieuws wordt? „Daar wachten we nog even mee.” Omdat het besluit hem tevreden stemt? „Het kon minder, zeggen we in Groningen. Den Haag weet nu wat hier broeit.”

Of de acties doorgaan, moet nog blijken. De Groningers gaan het besluit bestuderen. Met het geld zijn ze niet ontevreden. Maar de onzekerheid blijft. Het wachten is op de volgende klap.