Goed scheiden heeft een prijs

De Britten hebben er een naam voor bedacht: Divorce Day. Op 2 januari worden de meeste scheidingen aangevraagd. Januari is traditioneel een drukke maand voor echtscheidingsadvocaten. Vakanties en feestdagen zijn vaak de druppel voor een relatie die toch al niet goed gaat. Mensen zijn veel thuis, moeten gezellig doen terwijl het dat allang niet meer is, en na de nodige irritaties aan het kerstdiner is het belangrijkste voornemen voor het nieuwe jaar: scheiden.

Maar na de emotionele beslissing komt de rationele afweging: kan ik dat betalen? Niet alleen scheiden zelf kost geld, ook het huis moet worden verkocht en er is een nieuwe inboedel nodig. Het inkomen daalt doordat alimentatie moet worden betaald of omdat de partner de kostwinner was. Ook samenwonende stellen met kinderen stuiten op deze kosten als ze uit elkaar gaan.

Janneke (43), die niet met haar volledige naam in de krant wil vanwege de ‘vechtscheiding’ waarin ze is verwikkeld, nam het allemaal op de koop toe. „Natuurlijk heb ik ook nagedacht over de financiële gevolgen”, zegt ze. „Maar mijn geluk weegt zwaarder. Ik heb nog een heel leven voor me. Je weet van tevoren niet hoe snel je je huis verkoopt en of je ergens driehoog achter terechtkomt, maar dat is geen reden om stil te zitten.”

Ruim een jaar geleden besloot ze er een punt achter te zetten. Aarzelend vertelde ze het haar man, met wie ze in gemeenschap van goederen was getrouwd en twee jonge kinderen heeft. Ondanks hun moeizame relatie de afgelopen jaren, had hij het niet zien aankomen. „Hij weigert mee te werken en dwarsboomt iedere stap die ik zet.”

Grofweg zijn er drie manieren om te scheiden. Het goedkoopst ben je uit wanneer je zelf een echtscheidingsplan maakt en – als er kinderen zijn – een ouderschapsplan. Hierin staan afspraken over de alimentatie, het huis, het pensioen, de verdeling van bezittingen en schulden en de omgangsregeling voor de kinderen. Met deze plannen ga je samen naar een advocaat om de echtscheiding aan te vragen. Je betaalt alleen voor het indienen van het verzoekschrift (circa 200 euro griffierecht) en de paar uur die de advocaat erin steekt. Op internet zijn talloze sites te vinden waar je al voor zo’n 750 euro kan scheiden. Je vult de digitale formulieren in, stuurt de relevante stukken op en hebt samen ter controle een gesprek met de advocaat, op kantoor of via een videoconferentie.

Voor wie samen praten al een opgave is, laat staan afspraken maken, is er de mediator. Deze bemiddelt en helpt tot concrete afspraken te komen. Daarna moet een advocaat alsnog de scheiding aanvragen bij de rechtbank. Veel mediators zijn ook advocaat en bieden complete pakketten aan. „Wij rekenen 3.500 euro voor de mediation en het indienen van het echtscheidingsverzoek”, zegt echtscheidingsadvocaat Martine van Campen van Küppers & Co in Breda. Voor dat bedrag wordt samen een echtscheidingsconvenant opgesteld.

Schuldgevoel

Het tarief van 3.500 euro is een gemiddelde in de markt. „Onlinebureaus adverteren wel met lage bedragen, maar dat is niet realistisch”, zegt Van Campen. „Dan wordt alleen het echtscheidingsverzoek ingediend en is er verder niets geregeld.” Waardoor je uiteindelijk toch duur uit kan zijn. „Mensen doen soms uit schuldgevoel afstand van alimentatie, terwijl ze het wel nodig hebben. Ik ga liever in de Bijstand, denken ze dan, maar daar kijken ze eerst of er iets te halen valt bij de ex. Een onlineformulier wijst je daar niet op.”

Ook voorzitter Rob van Coolwijk van de Vereniging van Familierecht Advocaten Scheidingsmediators is geen voorstander van onlinescheiden zonder direct contact of begeleiding. Over de gevolgen is volgens hem vaak niet voldoende nagedacht. „Een regeling waarbij de vrouw afziet van partneralimentatie in ruil voor de overwaarde van het huis, lijkt mooi voor beide partijen, totdat de vrouw na anderhalf jaar een belastingaanslag krijgt voor de afkoop van de partneralimentatie. Een advocaat moet hen daarop wijzen.”

Mensen die uit kostenoverwegingen naar onlineaanbieders gaan, kunnen volgens Van Coolwijk beter kijken of ze in aanmerking komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand. Dit is mogelijk voor alleenstaanden met een inkomen tot 25.600 euro en eenoudergezinnen met een inkomen tot 36.100 euro per jaar.

Volgens advocaat Mark Teurlings van echtscheiding-online.nl is de kritiek „pure broodnijd”. „Door de grote hoeveelheid zaken kan ik het goedkoop aanbieden.” In het pakket zit volgens hem altijd een gesprek waarbij hij de stukken doorneemt en waar nodig doorvraagt. „Als ik een oudere man krijg die zijn slecht Nederlands sprekende Aziatische vrouw 1.000 euro wil betalen om terug te gaan, gaat het niet door.”

Voor wie überhaupt niet wil praten, rest alleen de dure en onvoorspelbare route van de eigen advocaat. Een gemiddeld uurtarief ligt tussen de 150 en 200 euro. In het geval van Janneke is een gevecht via advocaten de enige optie. „We laten de rechter nu uitspraak doen over alles: het huis, de inboedel, de alimentatie.” Ze heeft een lening moeten afsluiten om de advocatenkosten te kunnen betalen, die inmiddels de 8.000 euro overstijgen. „We wachten op een uitspraak; die is al een keer uitgesteld. Ik weet niet of er daarna een hoger beroep komt en hoe lang het nog gaat duren.”